Një zbulim i ri arkeologjik në vendbanimin neolitik Vráble, në Sllovaki, po rishkruan perceptimin për mënyrën si jetonin dhe varrosnin fermerët e parë të Evropës Qendrore. Studiuesit kanë gjetur skelete njerëzish që i përkasin afërsisht periudhës 7 mijë vjet më parë, duke ngritur pyetje të reja rreth zakoneve funerale të asaj kohe.
Lajmi kryesor i kërkimit lidhet me faktin se, nga 78 skelete të gjetura, 77 prej tyre ishin pa kafka. Për më tepër, vetëm një fëmijë ishte varrosur me kokën e tij. Fillimisht, kur u shfaqën zbulimet, u ngrit hipoteza se mund të bëhej fjalë për një masakër të lashtë. Por të dhënat e reja po e çojnë studimin në një drejtim tjetër, duke sugjeruar se shpjegimi mund të jetë më i ndërlikuar sesa një ngjarje dhune.
Studimi, i publikuar në revistën shkencore “Proceedings of the Prehistoric Society”, tregon se mbetjet mortore të të paktën 78 personave u gjetën në një hendek që rrethonte një pjesë të madhe të vendbanimit neolitik. Ky detaj është i rëndësishëm, sepse tregon se varrosjet nuk ishin të rastësishme, por të lidhura me hapësira të caktuara të komunitetit. Për 77 individët që nuk kishin kafka dhe për rastin e vetëm të fëmijës me kokë, modeli i gjetjes hap hapësirë për interpretime mbi ritualet dhe praktikat e kohës.
Varrime pa kafka: çfarë thonë provat për ritualet neolitike
Provat e para, sipas ekipit të përfshirë në hulumtim, nuk tregojnë shenja të ekzekutimeve brutale apo të një masakre lufte. Studiuesit argumentojnë se mënyra si janë ruajtur trupat dhe si shfaqen të dhënat në vend, nuk përputhen me interpretimet e thjeshta të dhunës. Një nga studiuesit, profesor Martin Furholt, ka theksuar se këto varrime, edhe nëse sot duken të çuditshme, mendohet të kenë qenë pjesë e praktikave shoqërore që ndikonin në marrëdhëniet lokale dhe rajonale. Sipas tij, ka shumë pak shenja që të bëjnë të mendosh për konflikte ose kriza gjatë kohës së kryerjes së riteve.
Vendbanimi Vráble lidhet me kulturën e qeramikës lineare (Linear Pottery), një nga komunitetet e para bujqësore në Evropën Qendrore. Arkeologët e studiojnë lokalitetin që prej vitit 2012, ndërsa gërmimet e tanishme intensivohen veçanërisht që nga viti 2022, kur ekipi filloi të punonte më sistematikisht në zonën pranë qytetit të sotëm të Vrábles. Në atë periudhë u zbuluan dhjetëra skelete pa kafka, duke e bërë këtë vend të veçantë për të kuptuar si funksiononte organizimi shoqëror dhe si ndërtoheshin ritualet.
Hapësira ku u krye zbulimi përfshin më shumë se 300 themele shtëpish të shpërndara në tri vendbanime. Në kulmin e tij, vlerësohet se rreth 80 objekte kanë qenë të banuara njëkohësisht. Në këtë kuadër, studiuesit kanë treguar se një pjesë e vendbanimit ishte e rrethuar me një hendek, i cili ndoshta shërbente si kufi ose si zonë mbrojtëse. Pikërisht në këtë zonë u gjetën mbetjet njerëzore, duke e lidhur ngushtë praktikën e varrimit me strukturën e hapësirës së komunitetit.
Datimi i vendbanimit tregon se ai ka ekzistuar midis viteve 5250 dhe 4950 para erës sonë. Kjo do të thotë se varrimet i përkasin një periudhe të hershme në historinë e bujqësisë evropiane, kohë kur komunitetet po formësonin traditat e tyre të përbashkëta. Ndërkohë, antropologia biologjike Katharina Fuchs ka shpjeguar se gjurmët në eshtra tregojnë manipulim të qëllimshëm të trupave. Ajo thekson se, sipas analizave të para, nuk bëhet fjalë për prerje të dhunshme të kokave, por për heqje të kujdesshme—një element që përforcon idenë e praktikave të ndërtuara mbi rregulla, jo mbi shpërthime dhune.
Ndërsa hulumtimet vazhdojnë, zbulimi i Vrábles mbetet një nga rastet më të veçanta për t’u analizuar në arkeologjinë e hershme evropiane. Modeli i varrimeve, mungesa e kafkave tek pjesa më e madhe e skeleteve dhe vendosja e mbetjeve brenda një hendeku që rrethonte një pjesë kyçe të vendbanimit, po i shtyn studiuesit drejt një kuptimi më të plotë të lidhjes mes ritualit, shoqërisë dhe mënyrës si komuniteti i fermerëve të parë organizonte jetën dhe vdekjen.
Botuar fillimisht në Koha.net