“Shumë zhurmë… zhurmë… shumë… shumë zhurmë”… Varjet e një kënge të dikurshme të Edi Ramës me grupin “West Side Family” sot tingëllojnë si metaforë e realitetit politik shqiptar. Në qendër të diskutimeve publike është një ngjarje që ka nisur si debat mediatik, por që po ngre edhe një pyetje më të gjerë: a është ky vetëm një episod i përkohshëm, apo fillimi i një historie që kërkon zbardhje të plotë?
Sipas raportimeve të publikuara nga autoritetet ligjzbatuese në Francë dhe nëpërmjet Interpolit, një kështjellë në Francë është blerë për rreth 2.6 milionë euro nga Ermal Beqiraj. Çështja ka tërhequr vëmendje jo vetëm për vlerën e transaksionit, por edhe për mënyrën se si po zhvillohet debati publik rreth saj dhe çfarë po pritet nga institucionet kompetente.
Në këtë fazë janë ngritur dyshime dhe pikëpyetje nga publiku, me pretendime se vlera reale e kësaj pasurie mund të jetë ndjeshëm më e lartë. Megjithatë, këto pretendime, teksa janë pjesë e diskutimit publik, mbeten për t’u verifikuar. Zbardhja e çdo paqartësie i përket mekanizmave ligjorë dhe hetimeve që kryhen nga institucionet përgjegjëse.
Problemi nuk shihet thjesht te një pronë e vetme, por te modeli që ka krijuar historikisht debatin. Gjatë tri dekadave të fundit, Shqipëria ka njohur një përqendrim të jashtëzakonshëm të pasurisë në duart e një numri të kufizuar individësh të lidhur me pushtetin politik ose ekonomik. Në këtë kontekst, pyetja që qarkullon gjerësisht nuk është vetëm “kush e zotëron” dhe “sa zotëron”, por edhe “si janë krijuar” këto pasuri.
Pyetja kryesore: si u krijuan pasuritë?
Qytetarët po e shohin si thelbësore diferencën mes pasurive që mund të jenë rezultat i sipërmarrjes së ndershme dhe konkurrencës së lirë, nga njëra anë, dhe pasurive që mund të jenë prodhuar nga favorizime politike, korrupsion, kapje të institucioneve dhe shpërdorim i burimeve të të mirave publike, nga ana tjetër. Në këtë mënyrë, një debat që fillon nga një pronë e caktuar shndërrohet në një reflektim mbi mënyrën se si funksionon drejtësia dhe si shpërndahen mundësitë.
Kontrasti mes një pjese të vogël që ekspozon një standard jetese gjithnjë e më luksoze dhe shumicës së qytetarëve që vijon të përballet me paga të ulëta, pensione që shpesh nuk mbulojnë nevojat bazë dhe një emigracion që nuk ndalet, e bën debatin edhe më të mprehtë. Ky dallim nuk perceptohet vetëm si problem ekonomik, por edhe si problem moral, sepse ushqen idenë se ligji nuk vepron njësoj për të gjithë dhe se mundësitë nuk shpërndahen mbi bazën e meritës.
Në një shtet demokratik, dyshimet nuk janë provë, por as nuk mund të shpërfillen kur ngrihen si dyshime të arsyeshme. Pikërisht për këtë arsye ekzistojnë institucionet e drejtësisë. Roli i tyre nuk është të ushqejnë perceptime apo të ndjekin zhurmën mediatike, por të zbulojnë fakte penale dhe të trajtojnë çdo rast me standarde. Në këtë linjë, pritshmëritë ndaj SPAK-ut dhe institucioneve të tjera ligjzbatuese mbeten të larta: hetime të pavarura, profesionale dhe të paanshme; dokumentim i shkeljeve kur provohen; dhe sqarim i qartë për opinionin publik kur nuk rezultojnë shkelje.
Historia e tranzicionit shqiptar ka lënë pasoja që lidhen me privatizime të debatueshme, pasurime të shpejta, mungesë transparence dhe një kulturë mosndëshkueshmërie që ka dëmtuar besimin e qytetarëve te shteti. Për këtë arsye, çdo rast që ngre dyshime mbi pasuri të pajustifikuara nuk duhet trajtuar vetëm si një episod i izoluar, por si pjesë e një nevoje më të gjerë për llogaridhënie. Në fund të fundit, qytetarët nuk kërkojnë spektakël apo zhurmë, por përgjigje të mbështetura në transparencë dhe drejtësi, në përputhje me ligjin.
Botuar fillimisht në Bota Sot