Aktiviteti i gurthyesve po lë pasoja të rënda në mjedis në disa zona të Kosovës. Përplasja e ndërhyrjes së njeriut në terren shihet qartë aty ku dikur kishte pyllëzim apo ku shtriheshin pjesë të lumenjve të pastër. Në bjeshkë, gjurmët e punës së gurëthyesve dhe nxjerrjes së rërës nga shtrati i lumenjve janë të dukshme në shumë lokacione.
Një shqetësim i ngritur nga banorë dhe njohës të çështjeve mjedisore lidhet me faktin se ligji i obligon operatorët që ta rehabilitojnë zonën ku zhvillojnë aktivitetin. Megjithatë, sipas vëzhgimeve në terren, një pjesë e kompanive nuk po i respektojnë këto detyrime, duke lënë pas dëme që cilësohen si të mëdha dhe të pariparueshme. Diskutimet në komunitet theksojnë se mungesa e mbikëqyrjes nga institucionet ka bërë që problemet të vazhdojnë pa u ndalur.
Shifrat zyrtare të përmendura në këtë rast flasin për rreth 13 mijë hektarë tokë të degraduar si rezultat i aktiviteteve gurore. Paralelisht, raportohet se mbi 1 mijë e 400 hektarë janë prekur në lumenj dhe në zona përreth tyre. Këto të dhëna tregojnë shtrirjen e ndikimit, jo vetëm në tokë ku punon gurthyesi, por edhe në ekosisteme më të gjera, ku cilësia e mjedisit mund të dëmtohet për një kohë të gjatë.
Ligji obligon operatorët që të përgatisin një program për shfrytëzim dhe rehabilitim të zonës. Edhe pse kjo kërkesë është pjesë e rregullimit ligjor, thuhet se shumë operatorë nuk e zbatojnë në praktikë. Si pasojë, zonat ku është bërë gërmimi nuk po rikthehen me masat e nevojshme, ndërsa dëmet mjedisore po vazhdojnë të thellohen. Banorët e lidhin këtë me një kontroll jo të mjaftueshëm dhe me dështim në marrjen e masave ndaj operatorëve që nuk respektojnë detyrimet.
Ligji kërkon rehabilitim, por dëmtimet vazhdojnë
Ahmet Govori, banor i fshatit Stanishor të Novobërdës, thotë se në zonën ku operojnë rreth 10 gurthyes, vendi ku është gërmuar po mbushet me mbeturina. Ai përshkruan se aty po transportohen mbetje dhe materiale që nuk lidhen me rehabilitimin, duke e vështirësuar edhe më shumë rikthimin e terrenit në gjendje të pranueshme. Sipas tij, shihen kamionë me bërllok që çojnë mbeturina në vendin që, sipas kërkesave, duhet të rehabilitohet me gjelbërim.
Govori thekson se problemi nuk është vetëm dëmtimi fillestar nga puna e gurthyesve, por edhe mënyra se si po menaxhohet më pas hapësira. Ai thotë se kjo zonë nuk është e menaxhuar siç duhet, përkundër përpjekjeve të caktuara që po bëhen. Sipas deklarimeve të tij, autoritetet nuk po ushtrojnë kontroll të mjaftueshëm në terren, ndërsa banorët e perceptojnë zonën si “neutrale”, ku puna vazhdon pa mbikëqyrje të vazhdueshme nga institucionet përgjegjëse.
Në këtë kontekst, kritikohen autoritetet për mungesë të mbikëqyrjes dhe për dështim në marrjen e masave ndaj operatorëve që shkelin detyrimet ligjore. Shqetësimi i banorëve dhe i njohësve të fushës lidhet me faktin se dëmet mjedisore po vazhdojnë të manifestohen në mënyrë të vazhdueshme, nga bjeshkët deri te shtretërit e lumenjve. Derisa rehabilitimi nuk po kryhet sipas kërkesave, rreziku mbetet i lartë që zonat e prekura të humbin cilësitë e tyre natyrore dhe të ndikojnë negativisht në mjedis për një periudhë të gjatë kohore.
Botuar fillimisht në Koha.net