Numri i afganëve të detyruar të kthehen këtë vit ka kaluar tashmë shifrën e një milionit, duke u rritur me ritme shqetësuese pas kthimeve nga Pakistani dhe Irani. Të dhënat vijnë nga Agjencia e OKB-së për Refugjatët, UNHCR, e cila raporton se vetëm gjatë këtij viti janë kthyer tashmë 1 milion persona.
UNHCR thekson se kjo shifër lidhet me rikthimet që po ndodhin vetëm nga dy drejtime kryesore: Pakistani dhe Irani. Shumë nga të kthyerit nuk kanë shkelur në Afganistan prej dekadash, ndërsa një pjesë tjetër, siç përmendet në rrëfimet e mbledhura, nuk kanë qenë kurrë më parë brenda vendit. Përballë një fillimi nga asgjëja, kthimet po shndërrohen në një provë të ashpër për familjet që mbajnë me vete pakçka nga jeta e mëparshme.
Pamjet në pikat kufitare tregojnë realitetin e vështirë të këtij procesi. Të moshuarit duket se mbajnë dhimbjen në shprehjet e tyre, ndërsa shfaqen duke çaluar me paterica. Fëmijët, me sy të zgurdulluar dhe të habitur, shikojnë përreth ndërsa mbajnë në krahë pulat që kanë marrë me vete nga shtëpitë që u detyruan t’i lënë pas. Këto detaje të vogla pasqyrojnë se kthimi nuk është thjesht një lëvizje gjeografike, por një përballje me humbje, pasiguri dhe rinisje në kushte të pabarabarta.
Nazia, 35 vjeçe, e cila ka lindur në Pakistan, përshkruan çastet e kalimit drejt Afganistanit vetëm pak minuta pasi kalon kufirin. Ajo thotë se “ndihesh mirë kur je në vendin tënd”, duke përcjellë ndjenjën e kthimit te origjina, edhe pse realiteti që e pret është i mbushur me vështirësi. Për të dhe për shumë të tjerë, ndërprerja e pritjes dhe kalimi i kufirit shënojnë fundin e një rruge të gjatë—por jo domosdoshmërisht nisjen e një jete më të lehtë.
Vend kyç i këtij fluksi është pika kufitare e Torkhamit, e njohur edhe si “Zero Point”. Ajo është vendi ku njerëzit kalojnë, ndalohen, kontrollohen dhe nisen më tej, në një proces që, sipas rrëfimeve, shoqërohet me tension e lodhje. Për familje të ndryshme, kjo hapësirë bëhet simbol i kthimit të detyruar, ku pritja në radhë dhe momentet e pasigurta para hapave të radhës formojnë një ditë që shpesh mbahet mend si ditë tranzicioni—nga një jetë e kaluar në një tjetër të paqartë.
Rikthimet në masë rrisin sfidat për familjet në Afganistan
Rritja e shpejtë e numrit të të kthyerve, sipas UNHCR, sjell edhe një barrë të shtuar për kapacitetet e pritjes dhe për mundësitë reale të jetesës. Kur shumë prej tyre nuk kanë jetuar në Afganistan prej dekadash, hapësirat e tyre shtëpiake janë zhdukur ose janë transformuar, ndërsa lidhjet familjare dhe rrugët e punës nuk janë më ato të mëparshmet. Në këtë situatë, edhe gjërat më elementare, si gjetja e strehimit dhe sigurimi i ushqimit, kthehen në sfida që kërkojnë kohë dhe mbështetje.
Edhe pse procesi i kthimit vijon, realiteti që përshkruhet në ditët e fundit tregon se “fillimi nga asgjëja” nuk është metaforë, por përshkrim i gjendjes. Shumë njerëz shkojnë drejt një vendi ku kanë humbur shumë nga ajo që mban një jetë normale në këmbë. Për më tepër, në mesin e të kthyerve ka edhe raste si Nazia, e cila e ka parë Afganistanin jo si shtëpi të përditshme, por si destinacion që i vjen pas vitesh jashtë vendit. Për të dhe të tjerët, kthimi do të thotë të përballemi me një realitet të ri, me njohuri të kufizuara për atë çfarë po i pret.
Rasti i Torkhamit dhe shifrat e raportuara nga UNHCR e vendosin këtë çështje në qendër të diskutimeve ndërkombëtare. Me një milion afganë që janë kthyer vetëm gjatë këtij viti nga Pakistani dhe Irani, është e qartë se problemi ka një shkallë të gjerë dhe një ndikim të drejtpërdrejtë tek njerëzit që po kthehen. Ndërkohë, për familjet që mbajnë në krahë edhe sende të vogla si pulat, dita e kalimit kufitar bëhet momenti ku shpresa dhe vështirësia ecin bashkë, duke e bërë kthimin një rrugëtim të gjatë, edhe pasi kalohen kufijtë.
Botuar fillimisht në Koha.net