Votuesit në Zvicër po vendosin sot për një propozim që synon të forcojë neutralitetin e njohur të vendit. Nisma vjen në kohën kur debati për rolin e Zvicrës në çështjet ndërkombëtare ka qenë i ndezur, ndërsa skema e re lidhet drejtpërdrejt me mënyrën se si qeveria federale mund të marrë pjesë në sanksione dhe bashkëpunime politike e ushtarake në periudha konflikti.
Referendumi mbështetet nga një parti populiste e krahut të djathtë, e cila argumenton se qeveria zvicerane është afruar shumë me Bashkimin Evropian dhe NATO-n. Sipas mbështetësve të propozimit, kjo afrimitet është bërë veçanërisht e dukshme në lidhje me luftën e Rusisë në Ukrainë dhe me vendimmarrjet që lidhen me sanksionet kundër Moskës.
Në qendër të nismës është ideja për ta bërë neutralitetin më të fortë dhe më të qartë, si një parim i sanksionuar në kushtetutë që nga mesi i shekullit të 19-të. Për vite të tëra, neutraliteti ka qenë objekt debatesh mbi kuptimin e tij real: çfarë përfshin ai në praktikë dhe deri ku duhet të shkojë vendi në situata ku përmenden BE, NATO dhe konflikte ndërkombëtare.
Partia që promovon planin zotëron numrin më të madh të vendeve në parlament dhe ka edhe disa anëtarë me prirje pro-ruse. Ajo ka shprehur pakënaqësi ndaj vendimit të qeverisë federale zvicerane për t’iu bashkuar sanksioneve të BE-së kundër Rusisë. Siç e përshkruan qeveria, këto masa lidhen me atë që ajo e quan “luftë agresioni” të Rusisë ndaj Ukrainës.
Me miratimin e propozimit, qeveria do të pengohej të bashkohej me sanksione kundër çdo vendi ndërluftues, me përjashtim të vetëm atyre sanksioneve që miratohen nga Kombet e Bashkuara. Kjo do të ndryshonte mënyrën se si Zvicra lidhet me një gamë më të gjerë vendimesh ndërkombëtare për të cilat BE-ja shpesh luan rol të rëndësishëm, sidomos kur konfliktet përfshijnë aktorë shtetërorë në nivel global.
Konsiderata në këtë kontekst mbetet edhe fakti që Rusia gëzon të drejtën e vetos në Këshillin e Sigurimit të OKB-së, si një nga pesë anëtarët e përhershëm. Ndërkohë, Zvicra nuk është anëtare e asnjë aleance ushtarake. Mbështetësit e nismës theksojnë se miratimi i saj do të ndikonte edhe në mënyrën e bashkëpunimit: propozimi synon ta ndalojë qeverinë të punojë me një aleancë, siç ka bërë me NATO-n për tri dekada, përfshirë përmes ushtrimeve të përbashkëta, përveç rasteve kur ekziston një kërcënim.
Neutraliteti i rishkruar, rregulla më të forta për vendimmarrjen
Mbështetësit argumentojnë se angazhimi i Zvicrës ndaj neutralitetit duhet të riafirmohet dhe të mbrohet përballë çdo konflikti. Ata pretendojnë se qeveria është afruar “në mënyrë të rrezikshme” me BE-në dhe NATO-n, duke cenuar sigurinë dhe pavarësinë e veprimit të Zvicrës në skenën ndërkombëtare. Në këtë kuadër, nisma përkrah idenë se një kufizim i qartë i bashkimit me sanksione dhe bashkëpunimeve të caktuara do të shmangte përfshirje që mund të interpretohet si zhvendosje nga modeli neutral që ka karakterizuar vendin për shumë kohë.
Në anën tjetër, kundërshtarët e propozimit përfshijnë qeverinë federale dhe parlamentin. Ata thonë se kushtetuta i jep qeverisë tashmë hapësirën e nevojshme për të mbrojtur interesat kombëtare, pa pasur nevojë për një shtrëngim që do ta kufizonte më tej autonominë në vendime të caktuara. Sipas tyre, ekzistojnë mekanizma për të balancuar neutralitetin me përgjegjësitë dhe interesat e shtetit zviceran në rrethana ndërkombëtare.
Mes zërave pro nismës, Nicola Fontanella, një votues që mbështet projektin, ka theksuar se, duke pasur parasysh gjithçka që po ndodh në botë, është më mirë që Zvicra të mbetet siç ka qenë për shekuj me radhë: neutrale dhe pa u përfshirë në konflikte anembanë globit.
Botuar fillimisht në Koha.net
