Vrasja e Arlinda Zekajt në Pejë ka tronditur opinionin publik dhe ka rikthyer me forcë diskutimin mbi përgjegjësinë e institucioneve kur bëhet fjalë për mbrojtjen e grave që raportojnë dhunë dhe kërkojnë ndihmë. Ngjarja ka sjellë reagime të shumta, ndërsa qytetarët kanë kërkuar që drejtësia të mos mbetet në deklarata, por të nisë nga analiza e asaj që është ndërmarrë – dhe asaj që është dashur të ndërmerrej – përpara se të vinte deri te tragjedia.
Pas incidentit, në disa qytete të Kosovës u organizuan protesta. Në çdo shfaqje publike të pakënaqësisë, mesazhi kryesor ka qenë i njëjtë: të kërkohet drejtësi dhe të vendosen përgjegjësitë për institucionet që, pavarësisht paralajmërimeve, nuk kanë marrë masat e nevojshme për ta mbrojtur Arlinda Zekajn. Thirrjet për llogaridhënie u përforcuan edhe nga fakti se rasti u pa si shembull ku zinxhiri institucional i reagimit nuk ka funksionuar në mënyrën që qytetarët presin kur një grua kërkon mbrojtje.
Në këtë klimë, deklarata e ministres së Drejtësisë, Donika Gërvalla, në seancën e jashtëzakonshme të Kuvendit ka nxitur reagime të shumta. Fjalët e saj u interpretuan nga shumë përkrahës dhe kundërshtarë politikë në mënyra të ndryshme, duke e shndërruar rastin e Arlinda Zekajt në një temë të debatit më të gjerë institucional e politik. Menjëherë pas deklarimit, pati reagime nga figura të ndryshme politike, të cilat kërkuan shkarkimin e Gërvallës dhe, në të njëjtën kohë, edhe dorëheqjen e ministrit të Punëve të Brendshme, Xhelal Sveçla.
Ndërkaq, vetë ministrja Gërvalla më pas sqaroi se reagimi i saj kishte qenë një përgjigje ndaj deputetes së AAK-së, Time Kadrijaj. Ajo kërkoi që rasti të mos përdoret për përplasje politike. Ky sqarim nuk i ndali kërkesat për përgjegjësi, por e zhvendosi debatin drejt një pyetjeje tjetër: si duhet të vendosen përgjegjësitë kur institucione të ndryshme kanë role të caktuara në mbrojtjen e personave që raportojnë dhunë dhe kërkojnë procedura të menjëhershme.
Si të matet përgjegjësia institucionale në rastet e dhunës ndaj grave
Në kuadër të këtij diskutimi, çështja e përgjegjësisë nuk lidhet vetëm me një institucion apo një periudhë të caktuar, por me tërësinë e mekanizmave që duhet të veprojnë kur rastet raportohen. Provat dhe informacionet që disponohen nga institucionet, si dhe mënyra se si ato trajtohen, janë elementë që publiku pret të shpjegohen. Pikërisht për këtë arsye, rasti i Arlinda Zekajt ka marrë peshë të veçantë, duke ndezur debat edhe për figurat politike dhe llogaridhënien e tyre në kuadër të proceseve institucionale.
Debati politik u intensifikua edhe nga fakti se seanca e jashtëzakonshme e Kuvendit u trajtua si moment ku duhej të jepeshin qartësime të drejtpërdrejta. Në atë atmosferë, reagimet publike dhe kërkesat për dorëheqje u shtuan, ndërsa disa përfaqësues i kërkuan shkarkimet duke e lidhur rastin me përgjegjësi të drejtpërdrejta në nivel të drejtimit institucional. Në të njëjtën kohë, kërkesa për të mos e politizuar rastin u shtrua edhe nga ministrja, e cila theksoi se fjalët e saj ishin përgjigje brenda një dinamike parlamentare.
Ndërkohë, protesta në qytete të ndryshme dhe thirrjet për drejtësi kanë mbetur të pandalshme si mesazh ndaj institucioneve. Qytetarët kanë kërkuar llogaridhënie reale, duke theksuar se paralajmërimet e mëhershme, sipas asaj që ka dalë në diskutim publik, nuk kanë mjaftuar për të parandaluar tragjedinë. Debati për përgjegjësinë institucionale, përfshirë edhe mundësinë e ndarjes së detyrave dhe kontrollit brenda sistemit, vazhdon të jetë në qendër të vëmendjes, ndërsa rasti i Arlinda Zekajt po konsiderohet si pikë kthese për mënyrën se si duhet trajtuar dhuna ndaj grave dhe si duhet të funksionojë mbrojtja kur kërkohet ndihmë.
Botuar fillimisht në Albeu
