Institucionet që refuzojnë kërkesat për qasje në dokumente publike po përballen me një problem që po nxit reagime nga aktivistë të shoqërisë civile: në praktikë, ndodh që proceset administrative të mbyllen vetëm me shqiptim gjobe, pa u siguruar realisht publikimi i informacioneve të kërkuara. Për këtë arsye, kërkohet rishikim i Ligjit për Qasje në Dokumente Publike, me qëllim që transparenca të mos mbetet thjesht në letër.
Në qendër të debatit është situata kur një institucion refuzon kërkesën për qasje. Si shembull përmendet Institucioni SHSKUK-ja, e cila ka refuzuar kërkesën e KOHËS për qasje në dokumente publike. Rasti është shndërruar në argument për organizatat e shoqërisë civile, që thonë se versioni aktual i ligjit nuk po arrin qëllimin kryesor: garantimin e transparencës dhe të drejtës së qytetarëve për qasje në informacione publike.
Ndonëse Ligji për Qasje në Dokumente Publike ka të përcaktuar si qëllim garantimin e transparencës dhe qasjes së qytetarëve në dokumente e informacione publike, dispozitat e tij nuk po sigurojnë gjithmonë efektin e duhur në praktikë. Kur e drejta e palëve të interesuara nuk respektohet dhe u mohohet qasja, ligji parasheh mekanizmin e ankimit te Agjencia për Informim dhe Privatësi.
Si të forcohet qasja në dokumente publike, jo vetëm gjobat
Sipas procedurës ligjore, kur qasja refuzohet, palët kanë të drejtë të ushtrojnë ankesë në Agjencinë për Informim dhe Privatësi. Por aktivistët e shoqërisë civile theksojnë se, në disa raste, i gjithë procesi përfundon me shqiptimin e një gjobe ndaj institucionit përkatës, pa u siguruar që dokumentet të vihen në dispozicion të kërkuesit. Ata argumentojnë se ky model e kthen zbatimin e ligjit në një procedurë ndëshkuese, ndërkohë që transparenca mbetet e papërmbushur.
Arsyeja, siç shpjegohet në diskutimet e organizatave, lidhet me mandatin e Agjencisë sipas ligjit. Shpjegohet se kompetenca e AIP-së përfundon me shqiptimin e gjobës. Kjo do të thotë që edhe në rast se konstatohet shkelja, mekanizmi aktual nuk siguron automatikisht ndërmarrjen e hapave shtesë për realizimin e qasjes në dokumentet e kërkuara. Për pasojë, sipas aktivistëve, qytetarët dhe kërkuesit nuk arrijnë objektivin praktik të së drejtës: marrjen e dokumenteve publike për të cilat kanë kërkuar informacion.
Aktivistët e shoqërisë civile kërkojnë rishikim të Ligjit për Qasje në Dokumente Publike, me synim zgjerimin e kompetencave të Agjencisë për Informim dhe Privatësi. Ideja është që AIP të ketë rol më të gjerë në sigurimin e transparencës, jo vetëm në ndëshkim. Në këtë kontekst, drejtuesja e “Lëvizjes Fol”, Mexhide Demolli-Nimani, shtron nevojën për forcim të kompetencave për zbatim më efektiv të ligjit.
Duke e lidhur direkt problematikën me mënyrën si mbyllet procedura, ajo thekson se “Fatkeqësisht detyra e Agjencisë përfundon aty te dhënia e gjobës”. Sipas saj, ligji nuk e obligon Agjencinë të bëjë diçka më shumë, ndaj konsiderohet i nevojshëm një vlerësim shtesë pas vendimit. Kërkesa për rishikim lidhet pikërisht me këtë boshllëk: që gjoba të mos jetë hapi i fundit, por pjesë e një mekanizmi që çon në sigurimin e qasjes në dokumente dhe informacione publike.
31 maj 2026, 19:20, është data kur është ngritur ky shqetësim publik, duke e vënë theksin te nevoja që ligji të funksionojë më mirë në terren. Në diskutim mbetet çështja e drejtimit të procesit nga ndëshkimi drejt transparencës reale, në mënyrë që refuzimet të mos trajtohen thjesht me gjoba, por të zgjidhen përmes qasjes së merituar ndaj dokumenteve.
Botuar fillimisht në Koha.net
