Mungesa e kapaciteteve për trajtimin e personave me çrregullime mendore që bien në konflikt me ligjin vazhdon të shihet si një nga sfidat më të mëdha për sistemet korrektuese dhe shëndetësore në Kosovë. Çështja u ngrit gjatë një tryeze të rrumbullakët të organizuar me rastin e 26 qershorit, Ditës Ndërkombëtare në Përkrahje të Viktimave të Torturës, me temë “Parandalimi i torturës përmes mbrojtjes së shëndetit mendor në institucionet korrektuese”.
Tryeza u zhvillua nga Qendra Kosovare për Rehabilitimin e Viktimave të Torturës (KCRT). Organizimi i këtij aktiviteti synonte të sjellë në vëmendje mënyrën se si shëndeti mendor trajtohet brenda institucioneve ku personat privohen nga liria, dhe çfarë hapësirash kërkojnë përmirësim për të parandaluar abuzimet dhe për të garantuar kushte dinjitoze.
Në këtë kontekst, përfaqësues të KCRT theksuan se trajtimi i personave me probleme mendore nuk mund të trajtohet si çështje dytësore. Programi i rehabilitimit dhe parandalimit lidhet drejtpërdrejt me mënyrën se si institucionet përballen me nevojat shëndetësore të atyre që hyjnë në sistemin ligjor, duke përfshirë edhe rastet kur shëndeti mendor ndikon në sjelljen dhe përballet me procedura ligjore.
Menaxherja e programit në KCRT, Fatmire Haliti, tha se ndalimi i torturës nuk lidhet vetëm me parandalimin e dhunës fizike. Sipas saj, rëndësi ka edhe sigurimi i kushteve që ruajnë integritetin fizik dhe psikologjik të personave të privuar nga liria. Kjo nënkupton që parandalimi i torturës duhet të shikohet më gjerësisht, si përmes masave të sigurisë ashtu edhe përmes qasjes ndaj shëndetit mendor.
Tryeza e rrumbullakët u fokusua pikërisht te mbrojtja e shëndetit mendor në institucionet korrektuese, duke e lidhur këtë me parandalimin e torturës dhe trajtimin e duhur. U diskutua se kapacitetet aktuale për trajtimin e personave me çrregullime mendore nuk janë të mjaftueshme, çka krijon vështirësi për ofrimin e mbështetjes në mënyrë të vazhdueshme dhe të strukturuar brenda institucioneve.
Parandalimi i torturës nis me mbrojtjen e shëndetit mendor
Një nga temat kryesore të ngritura ishte se, kur institucionet nuk kanë kapacitetet e nevojshme, personat me vështirësi mendore rrezikojnë të mos marrin trajtimin adekuat. Kjo krijon sfida të dyfishta: nga njëra anë, nevoja për të adresuar gjendjen e tyre shëndetësore, dhe nga ana tjetër, nevoja për të garantuar kushte që respektojnë integritetin psikologjik. Në këtë mënyrë, çështja nuk shfaqet vetëm si mangësi mjekësore, por edhe si problem i të drejtave të njeriut dhe standardeve të trajtimit.
Aktiviteti i organizuar nga KCRT më 26 qershor solli në fokus një realitet që po vazhdon: trajtimi i personave me çrregullime mendore që përfundojnë në procedura ligjore përballet me kufizime që lidhen me kapacitetet e sistemit. Në kuadër të diskutimit, u vlerësua se rritja e gatishmërisë dhe përmirësimi i kushteve për shëndetin mendor janë elementë thelbësorë për të parandaluar abuzimet dhe për të përmirësuar trajtimin brenda institucioneve korrektuese.
Tryeza mbylli punimet duke lënë të qartë se nevojat e personave me probleme mendore kërkojnë vëmendje të vazhdueshme nga sistemi korrektues dhe ai shëndetësor. Meqë parandalimi i torturës lidhet edhe me ruajtjen e integritetit fizik e psikologjik, adresimi i mangësive të kapaciteteve mbetet një hap i domosdoshëm për të përmirësuar situatën për këto kategori brenda institucioneve ku mbahen personat e privuar nga liria.
Botuar fillimisht në Albeu
