Inteligjenca artificiale po hap rrugë për një qasje më të saktë në rikthimin e shikimit te personat e verbër, përmes një implanti në tru që synon të prodhojë përvoja vizuale të qëndrueshme dhe të besueshme. Studiuesit thonë se sfida kryesore nuk është vetëm stimulimi i trurit, por krijimi i sinjaleve që do të kuptohen si modele vizuale të njëjta apo të ngjashme, pa ndryshime të mëdha nga një seancë në tjetrën.
Hulumtimi u zhvillua nga ekip i studiuesve që vijnë nga tri institucione, mes të cilave Universiteti i Kalifornisë në Santa Barbara (UCSB). Rezultatet tregojnë se inteligjenca artificiale mund të përmirësojë saktësinë me të cilën një protezë vizuale eksperimentale stimulon trurin dhe parashikon atë që percepton një person.
Për ta arritur këtë, ekipi përdori një sistem të bazuar në mësimin e thellë (deep learning) për të zhvilluar modele stimulimi elektrik për elektroda të vendosura përkohësisht në korteksin vizual. Korteksi vizual ndodhet në pjesën e pasme të trurit dhe është i përfshirë në përpunimin e informacionit pamor. Studiuesit, duke analizuar reagimet e trurit ndaj stimujve, synuan të fitonin kontroll më të madh mbi aktivitetin nervor dhe, njëkohësisht, të parashikonin më mirë ndjesitë vizuale që prodhon implanti.
Studimi u publikua në internet në revistën Neuron dhe shihet si një hap përpara drejt protezave vizuale më të avancuara, që ndonjëherë përmenden edhe si “sy bionikë”. Sipas qasjes së re, këto pajisje mund të bëhen më efektive në të ardhmen duke mësuar mënyrën se si truri i secilit individ reagon ndaj stimulimit, në vend që të mbështeten te parametra të paracaktuar.
AI rrit saktësinë e syrit bionik duke parashikuar sinjalet e trurit
Në shpjegimin e sfidave afatgjata, studiuesit theksojnë se për dekada shkencëtarët kanë punuar për teknologji që mund të rikthejnë një pjesë të shikimit te personat e verbër, edhe pse rezultatet deri më tani kanë qenë kryesisht të kufizuara. Disa pajisje eksperimentale synojnë të stimulojnë retinën, shtresën e indit në pjesën e pasme të syrit që zbulon dritën. Të tjera përpiqen të aktivizojnë elemente të sistemit pamor që ndodhen më tej, në rrugën që informacioni vizual ndjek drejt trurit.
Ndryshe nga këto qasje, protezat vizuale kortikale dërgojnë sinjale elektrike direkt në korteksin vizual. Kjo metodë nuk varet nga sytë apo nervat optikë, por mund të jetë një zgjidhje e mundshme për ata, rrugët pamore të të cilëve janë dëmtuar, ndërkohë që korteksi vizual ende mund t’i përgjigjet stimulimit. Si kandidatë potencialë përmenden persona që kanë humbur shikimin për shkak të goditjeve në tru, sëmundjeve neurodegjenerative ose dëmtimeve traumatike të trurit. Përveç aspektit funksional, për studiuesit ka rëndësi edhe dimensioni emocional: mundësia për të rifituar qoftë edhe një shikim të kufizuar mund të ketë një peshë të veçantë për njerëzit që mbajnë mend si ishte të shihnin.
Gjetjet e reja mbështeten edhe në kërkime të mëparshme kompjuterike të Michael Beyeler, profesor i asociuar i shkencave kompjuterike dhe të shkencave psikologjike dhe të trurit në Universitetin e Kalifornisë në Santa Barbara. Punimet e tij u mbështetën nga çmimi Director’s New Innovator Award i vitit 2022, dhënë nga Instituti Kombëtar i Shëndetësisë në SHBA (NIH). Granti ishte 2 milionë dollarë, me kohëzgjatje pesëvjeçare, dhe ka financuar përpjekjet për t’i bërë sistemet e shikimit artificial më të sakta, më të parashikueshme dhe më efektive.
Në praktikë, një mundësi e rëndësishme për testimin e kësaj teknologjie u krijua në vitin 2024. Studiuesit nga Laboratori i Shikimit Bionik i Beyeler udhëtuan në Spanjë për të vlerësuar nëse modelet kompjuterike mund të përmirësonin funksionimin e një implanti në tru, i cili po përdorej tashmë në një studim eksperimental. Në spitalin IMED Elche, ekipi punoi me një 27-vjeçar që kishte humbur shikimin pas një dëmtimi traumatik të trurit. Atij i ishte vendosur një implant me 96 elektroda, të organizuara në formë rrjeti brenda korteksit vizual. Pajisja ishte parashikuar të qëndronte në vend për gjashtë muaj përpara se të hiqej.
Kur studiuesit aktivizuan elektrodat përmes rrymës elektrike, pjesëmarrësi përjetoi ndjesi vizuale të njohura si fosfene. Këto mund të shfaqen si pika, shkëndija ose forma drite, ndonjëherë të ngjashme me yjet ose fishekzjarrët. E njëjta stimulim elektrik nuk shkakton gjithmonë një reagim identik dhe aktivizimi i elektrodave të caktuara nuk garanton domosdoshmërisht që personi të perceptojë një model të veçantë vizual. Për të adresuar pikërisht këtë problem, studiuesit trajnuan një rrjet nervor të thellë për të përmirësuar mënyrën se si sinjalet e stimuluara mund të lidheshin me perceptimin.
Botuar fillimisht në Bota Sot
