Ndryshimi i klimës po e ndryshon mënyrën si formohen dhe sa të forta bëhen stuhitë, duke rritur rrezikun për gjithnjë e më shumë njerëz në mbarë botën. Në një raport vjetor të përgatitur nga aleanca gjermane e OJQ-ve “Bündnis Entwicklung Hilft” dhe “Institute for International Law of Peace and Armed Conflict (IFHV)”, i kryer në Universitetin Ruhr të Bochum, theksohet se stuhitë po intensifikohen dhe po shfaqen në zona që më parë nuk ishin aq të prekura.
Raporti nënvizon se stuhitë sjellin dëmin më të madh ekonomik nga çdo ngjarje ekstreme natyrore. Këtë e shoqëron një realitet i pabarabartë: ekonomitë më të varfra goditen në mënyrë disproporcionale nga efektet, krahasuar me vendet e pasura të industrializuara. Për sa i përket numrit të viktimave, stuhitë renditen të tretat pas tërmeteve dhe temperaturave ekstreme të nxehta ose të ftohta.
Një nga gjetjet kyçe lidhet me rritjen e përqindjes së stuhive më të fuqishme. Dr. Friederike Otto, shkencëtare e klimës dhe bashkëthemeluese e World Weather Attribution (WWA), thotë se po vërehet një rritje e stuhive të forta. Sipas saj, ndryshimi i klimës i shkaktuar nga njeriu—si rezultat i djegies së lëndëve djegëse fosile—është përgjegjës, pasi gazrat serrë ngrohin atmosferën dhe oqeanet.
Stuhitë po intensifikohen: ekspozimi i vendeve rritet
Kur një ciklon tropikal zhvillohet në kushte më të ngrohta, ai ka qasje në më shumë energji, çka rrit intensitetin e shpejtësisë së erës dhe të reshjeve të shoqëruara. Në të njëjtën logjikë, uji i ngrohtë i oqeanit bën që ciklonet tropikale të përhapen në rajone që më parë kishin më pak stuhi. Ndryshimi është vënë re edhe në zhvendosjen drejt poleve, siç u pa kur Uragani Ofelia goditi Gadishullin Iberik dhe Irlandën në vitin 2017.
Raporti thekson gjithashtu se temperaturat më të ngrohta të oqeanit i bëjnë stuhitë më të vështira për t’u menaxhuar përmes paralajmërimeve, ndërsa intensifikimi i shpejtë bëhet më i shpeshtë. Rritja e temperaturave nuk sjell vetëm shkatërrim më të madh, por shton edhe rreziqe të reja në territore të ndjeshme bregdetare: rrezik më i lartë për përmbytje, erozion dhe rrëshqitje dheu për shkak të rritjes së nivelit të detit.
Sa i përket vendeve më të rrezikuara, Indeksi i Rrezikut nga Stuhitë i raportit—i cili vlerësoi 193 vende—tregon se vetëm 10 vende mbajnë barrën kryesore të ekspozimit global ndaj stuhive: Filipinet, Meksika, Madagaskari, Mauriciusi, Japonia, Kina, Mikronezia, SHBA-ja, Koreja e Jugut dhe Australia. Për Evropën, raporti rendit vetëm dy vende në 100 më të rrezikuarat për ekspozimin fizik dhe cenueshmërinë shoqërore: Portugalia (vendi i 69-të) dhe Ukraina (vendi i 96-të).
Megjithatë, edhe pse ciklonet tropikale janë të rralla në Evropë, formohen më shpesh ciklone ekstra-tropikale, të cilat janë më të dobëta, por ndikojnë në motin mbi tokë. Dr. Otto vë në dukje se “veçanërisht në Evropën Veriore” po rritet numri i këtyre stuhive, çka do të thotë që dimrat janë bërë shumë më të lagësht. Rreziku, sipas raportit, është i shpërndarë në mënyrë të pabarabartë: qytetet bregdetare dhe ishujt shfaqin cenueshmërinë më të lartë. “Qytete si Nju-Jorku dhe Bostoni, apo Pekini dhe Tokio, do të përballen me ciklone tropikale në të ardhmen”, paralajmëron Dr. Otto.
Raporti shton se Indeksi më i gjerë i Rrezikut Botëror (World Risk Index), që mat rrezikun e përgjithshëm nga të gjitha fatkeqësitë natyrore, përfshin 13 vende evropiane në 100 vendet e para. Turqia renditet e vetmja në 50 më të parët, në vendin e 38-të. Në listën e 100 më të parave përfshihen edhe: Italia (51), Greqia (56), Spanja (58), Shqipëria (81), Polonia (82), Portugalia (86), Mbretëria e Bashkuar (89), Kroacia (92), Belgjika (94), Holanda (96) dhe Gjermania (99).
Në pjesën për sistemet e paralajmërimit, raporti thekson se rëndësia e së ardhmes nuk qëndron vetëm te intensiteti fizik i stuhive, por te mënyra si shoqëritë përshtaten përmes infrastrukturës rezistente, parashikimeve më të mira, sistemeve të paralajmërimit të hershëm dhe përpjekjeve për zbutjen e ndikimeve klimatike. Për të qenë efektive, paralajmërimet duhet të formulohet qartë, të arrijnë edhe te grupet e margjinalizuara dhe të marrin parasysh familjet që kanë nevojë për ndihmë aktive për t’u evakuuar.
Në këtë drejtim, raporti nënvizon se sistemet e paralajmërimit për stuhitë duhet të zvogëlojnë cenueshmërinë, jo vetëm të gjurmojnë rreziqet. Ai inkurajon përdorimin e Sistemeve të Paralajmërimit për të Gjitha Vulnerabilitetet (AVWS), të cilat “marrin në konsideratë të gjitha rreziqet, të gjitha shkallët kohore dhe të gjithë njerëzit”. Sipas raportit, këto sisteme mund të marrin parasysh aspekte nga lëvizshmëria e reduktuar për arsye të ndryshme deri te rreziku i leximit të gabuar të hartës, ndërsa paralajmërimet zakonisht përqendrohen më shumë te era dhe anashkalojnë rreziqet më të mëdha për jetën, si përmbytjet dhe valët e stuhive.
Botuar fillimisht në Telegrafi
