Goditja e fundit e SPAK nuk shihet vetëm si një operacion penal kundër disa emrave të biznesit. Përtej masave të sigurisë dhe veprimeve konkrete, ajo po kthehet në një çështje që prek vetë mënyrën si është ndërtuar prej vitesh një pjesë e ekonomisë në Tiranë. Në qendër të vëmendjes është i ashtuquajturi “modeli i kullave”, që ka lidhur fitimet e biznesit me lejet e ndërtimit, investimet dhe qarkullimin e parave.
Në pamje të parë, skema që shfaqet rreth këtij hetimi përfshin elementë të ndryshëm: masa sigurie për persona të caktuar, emra biznesmenësh dhe dyshime që shkojnë përtej aktivitetit formal. Raportimet përmendin lidhje me trafik ndërkombëtar droge, dyshime për pastrim parash dhe praninë e pretenduar të kontakteve ose favorizimeve pranë projekteve të mëdha ndërtimi. Kjo përbën një përzierje që, kur vihet në të njëjtën linjë, vë në diskutim jo vetëm individë, por edhe mekanizmin ekonomik që i ka afruar, i ka lejuar dhe i ka shpërblyer.
Megjithatë, pyetja kryesore që ngrihet në këtë situatë është më e gjerë. Nëse SPAK po “rrëzon” një rrjet emrash të lidhur me kullat, a po vihet në pikëpyetje edhe miti i një ekonomie që është rritur mbi beton, mbi leje ndërtimi dhe mbi para me burim të paqartë? Në këtë kuptim, hetimi nuk trajtohet thjesht si një goditje e izoluar. Ai nxjerr në pah dyshimin se pas ekonomisë së dukshme të ndërtimit mund të ketë pasur një zinxhir interesaresh, procedurash dhe parash që nuk kanë qenë plotësisht të verifikuara.
Ky model, i shfaqur në faza të njëpasnjëshme projektesh, ka prodhuar një cikël: njëra anë e lidhur me tokën, lejet dhe ndërtimin; tjetra me fitimet që vijnë nga shitja, qiraja dhe investimet në kohë. Në momentin që në këtë cikël futen dyshimet për pastrim parash dhe për lidhje kriminale, çdo hallkë e zinxhirit merr rëndësi të veçantë. Për pasojë, hetimi i sotëm po shoqërohet edhe me një vlerësim më të gjerë të mënyrës sesi është gjeneruar rritja dhe çfarë rreziqesh mund të krijohen kur ajo rritje mbështetet në burime të diskutueshme.
Goditja e SPAK vë në provë ekonominë e kullave
Në këtë kontekst, çështja nuk qëndron vetëm te çfarë ndodh me individët nën hetim, por te ajo çfarë mund të ndodhë me perceptimin e publikut dhe me besimin në sistem. Kur hetimet prekin biznesmenë të lidhur me projekte të mëdha ndërtimi, sinjali që jepet është se nuk mjafton vetëm fasada e rritjes urbane dhe e investimeve. Duhet të merret parasysh edhe origjina e fondeve, mënyra e përfitimit të lejeve dhe zinxhiri i vendimeve që kanë bërë të mundur zhvillimin e projekteve në shkallë të gjerë.
Ndërkohë, vetë natyra e dyshimeve të përmendura në këtë rast – nga trafik ndërkombëtar droge deri te pastrim parash dhe lidhje me projekte ndërtimi – e bën hetimin më kompleks se sa një procedim i zakonshëm penal. Kjo është arsyeja pse, përtej goditjes së sotme, po ngrihet një debat i brendshëm mbi rrezikun që mund të mbartë “rrëzimi” i disa emrave: nëse logjika e funksionimit të ekonomisë së kullave nuk ka qenë e pastruar nga dyshime, atëherë ajo mund të mbetet e prekshme edhe në mënyra të tjera, përtej rastit konkret.
Në fund, mesazhi që përcillet është se ndërtesat nuk kanë vetëm vlerë urbanistike, por edhe një histori financiare dhe procedurale pas tyre. Kur SPAK vepron ndaj një modeli të lidhur me kullat, çështja del nga kufijtë e emrave të përveçëm dhe shkon te pyetja se si është ndërtuar ekonomia e Tiranës së viteve të fundit. A është rritur ajo mbi mekanizma të qarta dhe burime të ligjshme, apo mbi një rrjet ku paraja me origjinë të paqartë dhe lidhjet e dyshimta kanë luajtur rol në vendimmarrje dhe fitime?
Botuar fillimisht në Albeu
