Një konferencë për media e organizuar nga Hibrid.info ka sjellë në vëmendje zhvillimet më të fundit rreth dezinformimit dhe keqinformimit në hapësirën publike. Në fokus të diskutimeve ishin format që pritet të përdoren më shpesh gjatë fushatave zgjedhore, si dhe mënyrat se si qytetarët mund të mbrohen nga përmbajtjet e rreme që qarkullojnë në rrjete sociale.
Hulumtuesi Etrit Rexhepi theksoi se, që nga momenti kur është shpallur data e zgjedhjeve dhe edhe nga monitorimi i fushatave të kaluara, forma e parë e keqinformimit që shfaqet më shpesh janë sondazhet e rreme. Ai tha se këto sondazhe janë paraqitur si matje të opinionit publik, por në praktikë janë të fabrikuara dhe synojnë të ndikojnë te perceptimi i qytetarëve.
Sipas Rexhepit, sondazhet e rreme mbeten forma më e përhapur e keqinformimit gjatë fushatave zgjedhore, pikërisht sepse përmbajtje të tilla publikohen shpesh. Ai theksoi se organizata e tij ka vërejtur një numër të madh postimesh për sondazhet e rreme, ndërsa në rrjetet sociale këto publikime marrin edhe më shumë vëmendje për shkak të interaksionit që gjenerojnë. Për rrjedhojë, sa më shpesh të qarkullojnë këto rezultate të rremë, aq më shumë krijohet përshtypja te përdoruesit se “realiteti” i paraqitur është i bazuar.
Rexhepi sqaroi edhe karakteristikat kryesore që e bëjnë një sondazh të dyshimtë. Ai tha se mungon një metodologji e qartë shkencore: nuk dihet mostra që është përdorur, nuk është e qartë se si është përzgjedhur mostra, si dhe nuk jepen informacione për vendin dhe kohën kur është realizuar ky sondazh i pretenduar. Pa këto elemente bazë, matja nuk mund të konsiderohet e besueshme, por përdoret vetëm si instrument për të krijuar ndikim.
Sondazhet e fabrikuara dhe “AI” po e ndryshojnë fushatën—si ta dallosh
Gjatë konferencës, Rexhepi foli edhe për një formë tjetër të keqinformimit: deklaratat e rreme. Sipas tij, këto deklarata mund të vijnë nga personazhe që kanë peshë në opinionin publik, por shpesh mund të jenë edhe deklarata të vetë aktorëve politikë që garojnë në zgjedhje. Ai nënvizoi se deklaratat e rreme publikohen si deklarata të sajura komplet, si deklarata të manipuluara, si dhe si deklarata të ricikluara që janë vendosur në një kontekst tjetër politik.
Qëllimi, sipas hulumtuesit, është kryesisht të dëmtohet reputacioni i atyre që garojnë në zgjedhje, ndërsa në të njëjtën kohë të rritet reputacioni i kundërshtarit politik. Një tjetër synim është të prezantohet një realitet i rremë përmes këtyre materialeve, duke i paraqitur deklaratat sikur janë të besueshme dhe të lidhura me ngjarje apo qëndrime reale. Në këtë mënyrë, keqinformimi synon të krijojë përshtypje te qytetarët, duke manipuluar narrativat që qarkullojnë online.
Në konferencë, hulumtuesi i Hibrid.info, Festim Rizanaj, prezantoi edhe format e manipulimit të përmbajtjeve përmes inteligjencës artificiale. Ai theksoi se video dhe audio të gjeneruara me këtë teknologji po publikohen në mënyrë që të duken sa më autentike. Fenomeni po rritet, veçanërisht në media sociale, ku përhapen me shpejtësi materiale që imitojnë intervista dhe qëndrime politike.
Rizanaj përmendi si shembull fushatën e 28 tetorit, duke thënë se kanë qarkulluar video të krijuara totalisht me inteligjencë artificiale. Në këto materiale simulohen intervista me qytetarë realë, duke përdorur logo të mediave për t’u dhënë legjitimitet si “intervistë nga media”. Ai shtoi se, edhe në bazë të përmbajtjes, vihet re sinkronizim audio që nuk përputhet natyrshëm me personazhet e gjeneruara me AI—meqë personazhet nuk ekzistojnë—dhe këta paraqiten duke bërë deklarata politike e narrativa të caktuara. Në disa raste, materialet krijojnë përshtypjen se këta persona po japin një intervistë për media dhe se do ta votojnë një parti të caktuar, ose e kritikojnë një parti tjetër apo një politikan specifik.
Për të gjithë këto forma, Etrit Rexhepi renditi edhe hapa praktikë për mbrojtje nga dezinformimi. Ai tha se hapi i parë është verifikimi i burimit, ndërsa hapi i dytë është verifikimi i titujve emocionalë. Po ashtu, ai theksoi rëndësinë e krahasimit të përmbajtjes së lexuar me atë që publikohet në media kredibile dhe në kontrollues të fakteve, siç është edhe organizata e tij. Rexhepi theksoi se përballë formave të tilla të keqinformimit duhet treguar skepticizëm i shtuar, edhe kur hasen sondazhe pa autorësi. Sipas tij, hapi i fundit është rritja e dijes përballë manipulimeve që mund të kryhen duke përdorur inteligjencën artificiale.
Botuar fillimisht në Bota Sot
