Gazetarët dhe mediat në Shqipëri vazhdojnë të përballen me padi për shpifje të pabazuara, të njohura si raste SLAPP. Këto procedime gjyqësore shihen si përpjekje për t’i frikësuar profesionistët e medias ose për t’i nxitur ata drejt vetëcensurës, duke i bërë të heqin dorë nga raportimet e tyre.
Gjetjet vijnë nga një analizë e vendimeve gjyqësore të periudhës 2022–2026, ku janë shqyrtuar gjithsej 333 vendime. Studimi synon të identifikojë nëse vendimet përmbajnë sinjale që lidhen me rrezikun e “padive strategjike kundër pjesëmarrjes publike” (SLAPP), një fenomen që lidhet me përdorimin e procesit gjyqësor për të ushtruar presion mbi zërat kritikë në shoqëri.
Sipas analizës, nga 333 vendimet e marra në konsideratë, në 171 prej tyre u konstatuan tregues që lidhen me rrezikun e SLAPP. Kjo do të thotë se në një pjesë të konsiderueshme të çështjeve kishte elemente që ngrejnë dyshime se paditë nuk ishin thjesht për të kërkuar drejtësinë për një shkelje, por mund të shërbenin edhe si mjet për të frenuar pjesëmarrjen publike dhe punën e gazetarëve.
Ndërkohë, analiza veçon edhe një grup më të madh, të klasifikuar me intensitet më të lartë. Konkretisht, 50 raste—që përfaqësojnë 15% të kampionit—u kategorizuan si padi SLAPP me rrezik të lartë. Në këtë nivel, çështjet konsiderohen se kanë tregues më të fortë të karakteristikave tipike të SLAPP, ku synimi kryesor shfaqet të jetë krijimi i barrës financiare, kohore dhe psikologjike mbi median, në vend të trajtimit të drejtpërdrejtë të pretendimeve përkatëse.
SLAPP dhe presioni te mediat: shifrat alarmante në raport
Raporti e lidh këtë problematikë me mënyrën se si gazetaria mund të ndikohet nga procedimet gjyqësore. Kur paditë paraqiten pa baza të mjaftueshme ose kur synojnë të “detyrojnë” heshtje përmes procesit gjyqësor, efekti praktik është se mediat shkurtojnë hetimet, reduktojnë publikimin e materialeve të ndjeshme ose shmangin temat që mund të sjellin rrezik ligjor.
Në të dhënat e analizuara për periudhën 2022–2026, fakti që 171 nga 333 vendime mbartnin tregues rreziku tregon se fenomeni nuk është i kufizuar në raste të izoluara. Përkundrazi, ai shfaqet në një numër të konsiderueshëm vendimesh, duke e bërë të qartë se sfida ndaj lirisë së shprehjes përmes padive strategjike shfaqet si një realitet që përsëritet.
Në këtë kuadër, klasifikimi i 50 çështjeve si SLAPP me rrezik të lartë i jep peshë të veçantë shqetësimit. Meqenëse këto raste përbëjnë 15% të mostrës, ato reflektojnë situata ku presioni ligjor mbi median mund të jetë më i drejtpërdrejtë dhe më i vështirë për t’u përballuar, si në aspektin e kohës ashtu edhe të kostove procedurale.
Gjetjet e raportit ngrejnë vëmendjen se proceset gjyqësore mund të përdoren edhe si mjet për të ndikuar në punën e gazetarëve. Në një skenar të tillë, roli i medias në njoftimin e publikut vihet nën presion, ndërsa vetëcensura bëhet një rrezik real, veçanërisht kur çështjet zvarriten ose ngarkojnë përtej një kufiri të arsyeshëm. Analiza e vendimeve për periudhën 2022–2026, me 333 dosje dhe rezultatet konkrete për 171 raste me tregues rreziku dhe 50 raste me rrezik të lartë, ofron një pamje të qartë të dimensionit të këtij fenomeni në Shqipëri.
Botuar fillimisht në Albeu
