Ka fjalë që na prekin menjëherë, ndërsa disa të tjera na lënë relativisht të qetë. Kritikë, refuzim apo nënçmim—të gjitha këto mund të tingëllojnë ndryshe nga ajo që realisht po ndodh në moment. Shpesh, ajo që lëndon nuk është vetëm përmbajtja e thënë, por edhe ajo që aktivizohet tek ne nga përvojat e mëparshme. Kështu, reagimet tona mund të jenë më të forta se situata e sotme, sepse brenda nesh ekzistojnë “pika të ndjeshme” të formuara me kohë.
Një nga arsyet pse reagojmë kaq fuqishëm lidhet me mënyrën se si truri ynë i interpreton sinjalet sociale. Kur dikush na kritikon ose na refuzon, ne mund të fillojmë të dyshojmë për vlerën tonë: nëse na quajnë egoistë, pyesim veten nëse vërtet jemi të tillë; nëse na refuzojnë, kalojmë nga ideja “ky person nuk më zgjedh” te “nuk jam mjaftueshëm i vlefshëm që dikush të më zgjedhë”. Por mendimi i dikujt për ne nuk është fakt. Ai është interpretim, i ndërtuar nga përvojat, pritshmëritë, frikërat dhe nevojat emocionale të atij personi. Kjo nuk do të thotë se çdo kritikë është e pavlerë, por tregon se nuk duhet ta trajtojmë menjëherë si të vërtetë absolute.
Fjalët na godasin fort kur prekin “butonat” tanë të vjetër
Ka edhe një element tjetër që shpesh fshihet pas reagimeve: mënyra se si tjetri i shikon gjërat. Ndonjëherë një person që ndihet i kërcënuar nga zilia për suksesin e dikujt tjetër mund ta lexojë atë si mendjemadhësi. Në mënyrë të ngjashme, një person që ka nevojë të fortë për kontroll mund ta akuzojë partnerin se është kontrollues sapo ai/ajo kundërshton. Kjo quhet projekcion: atë që është e vështirë për ne ta pranojmë te vetja, mund ta shohim te të tjerët. Por projekcioni nuk është vetëm “punë” e të tjerëve; ai mund të shfaqet edhe kur na godet diçka fort. Prandaj, kur një koment na prek, është e dobishme të pyesim veten: pse më lëndoi kaq shumë? Ndoshta personi tjetër po projekton, por ndoshta ka prekur edhe diçka që ne vetë e kemi të vështirë ta pranojmë.
Kur reagimi është i madh, shpesh pas tij qëndron një lidhje e fshehtë me të kaluarën. Një situatë relativisht e vogël mund të aktivizojë një përvojë më të hershme. Dikush që është kritikuar vazhdimisht në fëmijëri ose në marrëdhënie të mëparshme mund të ndihet sikur çdo vërejtje e zakonshme është sulm. Po kështu, dikush që ka përjetuar braktisje mund të reagojë me frikë ose zemërim kur sheh një distancim, edhe nëse ai distancim nuk ka domosdoshmërisht atë kuptim. Në këto momente, nuk po përgjigjemi vetëm ndaj asaj që po ndodh tani; po reagojmë edhe ndaj asaj që situata zgjon brenda nesh.
Një tjetër moment kyç është hapësira mes ndjenjës dhe veprimit. Kur emocionet janë të forta, dëshira e parë zakonisht është të reagojmë automatikisht: të mbrohemi, të kundërpërgjigjemi, të tërhiqemi ose të përpiqemi të rimarrim kontrollin. Megjithatë, ndjenja nuk duhet domosdoshmërisht ta përcaktojë veprimin. Mund të jemi të lënduar pa lënduar dikë tjetër. Mund të jemi të zemëruar pa marrë vendime nga zemërimi. Midis asaj që ndiejmë dhe asaj që bëjmë, ekziston një hapësirë e vogël—ndonjëherë vetëm disa sekonda—që mund ta kthejë reagimin automatik në një zgjedhje më të vetëdijshme.
Vetëdija për veten nis kur bëjmë pyetje të qarta gjatë atyre sekondave të para. Për shembull: “Çfarë po ndiej?”, “Çfarë e aktivizoi këtë?”, “Po reagoj ndaj së tashmes apo ndaj diçkaje nga e kaluara?”. Ky proces nuk do të thotë të ndiejmë më pak. Përkundrazi, ndihmon të kuptojmë më mirë emocionet dhe modelet tona. Kur e shohim më qartë çfarë po ndodh brenda, bëhet më e lehtë të mos i japim kontroll plotësisht atij reagimi të parë.
Në fund, është e rëndësishme të mbajmë mend edhe një ide: jo gjithçka është personale. Nuk mund të kontrollojmë mënyrën si të tjerët sillen me ne, por mund të mësojmë të dallojmë çfarë u përket atyre dhe çfarë i përket realisht vetes sonë. Reagimi i dikujt tjetër ndonjëherë tregon më shumë për gjendjen e tij/saj sesa për ne. Në të njëjtën kohë, reagimi ynë mund të na tregojë diçka të rëndësishme për veten—për frikërat, kufijtë dhe nevojat që kemi. Në vend që ta marrim çdo fjalë si gjykim për identitetin tonë, mund të analizojmë me qetësi çfarë po ndodh dhe çfarë kuptimi po i japim.
Kur nuk jemi të sigurt, ia vlen të kthehemi te bisedat dhe të shohim me objektivitet çfarë kemi thënë dhe si është ndjerë situata. Kritika, refuzimi ose nënçmimi mund të na vënë në dyshim, por reflektimi na ndihmon të kuptojmë se çfarë buron nga ne dhe çfarë buron nga personi përballë. Në këtë mënyrë, ndërsa perceptimi i dikujt tjetër mund të ndikojë gradualisht te mënyra si e shohim veten, ne mund të ruajmë një balancë: të mos pranojmë çdo koment të pakëndshëm si të vërtetë të vetme, por as të mos e mohojmë krejtësisht atë që mund të na vlejë. Kjo qasje na ndihmon të vendosim kufij të shëndetshëm dhe të reagojmë me më shumë qartësi.
Botuar fillimisht në Telegrafi
