Kortizoli është një hormon i rëndësishëm për organizmin dhe ritmi i tij gjatë ditës nuk është i njëjtë. Analiza e kortizolit në gjak përdoret pikërisht për të parë si funksionojnë gjëndrat mbiveshkore, por për të marrë një rezultat sa më të saktë duhet respektuar koha e marrjes së mostrës. Një nga praktikat më të zakonshme mjekësore është që analiza të bëhet në mëngjes, konkretisht në orën 9.
Arsyeja kryesore lidhet me faktin se kortizoli zakonisht është më i lartë në orët e para të ditës. Gjatë ditës ai bie gradualisht dhe shkon drejt vlerave më të ulëta rreth mesnatës. Për shkak të këtij ritmi të qartë ditor, mostrat për këtë analizë merren shpesh mes orës 8 dhe 9 të mëngjesit. Në atë periudhë kortizoli është afër kulmit të tij natyror, ndaj rezultati pasqyron më mirë prodhimin e hormonit nga organizmi.
Shumë njerëz e njohin kortizolin si “hormoni i stresit”, por roli i tij shkon përtej kësaj. Kortizoli prodhohet nga gjëndrat mbiveshkore dhe ndihmon në rregullimin e disa proceseve kyçe në trup, si niveli i sheqerit në gjak, tensioni i gjakut, proceseve inflamatore dhe cikli gjumë-zgjim. Pikërisht për këtë, matja e kortizolit mund të shërbejë si një element i rëndësishëm në vlerësimin e disa çrregullimeve hormonale.
Ora 9 jep pamjen më reale të funksionit të gjëndrave mbiveshkore
Pse pikërisht ora 9? Nuk është zgjedhur rastësisht. Në këtë orar kortizoli zakonisht ka arritur nivelin më të lartë ose është shumë afër tij. Kjo e bën analizën më të vlefshme, sidomos kur mjeku dyshon për funksion të ulët të gjëndrave mbiveshkore. Nëse testi kryhet më vonë gjatë ditës, interpretimi bëhet më i vështirë, sepse vlerat ulen natyrshëm. Për shembull, një rezultat që duket “i ulët” pasdite mund të jetë krejt normal për atë orar, ndërsa një vlerë e ngjashme në mëngjes, kur pritet të jetë më e lartë, mund të tregojë se prodhimi i kortizolit nuk është i mjaftueshëm.
Analiza e kortizolit në mëngjes përdoret shpesh kur mjekët kanë dyshime për sëmundje të caktuara. Një prej tyre është sëmundja e Addisonit, e cila ndodh kur gjëndrat mbiveshkore nuk prodhojnë mjaftueshëm kortizol dhe shpesh edhe aldosteron. Edhe pse është e rrallë, është një gjendje serioze. Shenjat mund të përfshijnë lodhje të theksuar, humbje peshe, tension të ulët, dobësi muskulore, marramendje, dëshirë të shtuar për ushqime të kripura dhe errësim të lëkurës.
Në anën tjetër është sindroma e Cushingut, e lidhur me ekspozim të zgjatur ndaj niveleve të larta të kortizolit. Simptomat mund të përfshijnë shtim në peshë, sidomos në bark dhe fytyrë, strija vjollcë, mavijosje të lehta, rritje të sheqerit në gjak, tension të lartë dhe ndryshime të humorit. Megjithatë, mjekët theksojnë se një rezultat i vetëm, i rritur apo i ulët, nuk mjafton për diagnozë. Ai duhet interpretuar në tërësi me simptomat, historinë mjekësore dhe, kur është e nevojshme, me analiza të tjera shtesë.
Rezultati i kortizolit është shumë i ndjeshëm ndaj faktorëve të jashtëm. Përveç sëmundjeve, në vlera mund të ndikojnë stresi akut, frika nga gjilpëra ose vetë marrja e gjakut, mungesa e gjumit, infeksionet apo sëmundjet akute, aktiviteti fizik i rëndë, shtatzënia dhe disa barna. Ndër barna përmenden sidomos kortikosteroidet dhe pilulat kontraceptive. Pikërisht për këtë arsye, mjeku e vlerëson gjithmonë rezultatin në kontekst dhe jo si një numër i izoluar.
Përgatitja para analizës ka rëndësi të drejtpërdrejtë për besueshmërinë e rezultatit. Shpesh rekomandohet agjërim për 8 deri në 12 orë para analizës, ndërsa uji zakonisht lejohet. Po ashtu, duhet shmangur aktiviteti fizik intensiv një ditë më parë, pasi mund ta rrisë përkohësisht kortizolin. Është e rëndësishme edhe të siguroheni që të keni fjetur mirë natën para analizës, sepse mungesa e gjumit mund të ndikojë në prodhimin e hormonit. Gjithashtu, duhet t’i tregoni mjekut ose laboratorit të gjitha barnat dhe suplementet që merrni, sepse disa prej tyre mund të ndikojnë në rezultat. Terapinë nuk duhet ta ndërprisni vetë pa udhëzimin e mjekut.
Për ta ulur stresin ditën e analizës, këshillohet të shkoni pak më herët në laborator që të mos nxitoheni. Gjatë pritjes mund të ndihmojnë frymëmarrjet e ngadalta dhe të thella. Nëse keni frikë nga gjaku ose ndiheni shumë të tensionuar, njoftoni menjëherë personelin shëndetësor. Ndonjëherë mjaftojnë disa minuta qetësim përpara marrjes së mostrës që rezultati të jetë më afër situatës reale të organizmit. Në fund, duhet mbajtur parasysh se një analizë e vetme e kortizolit është vetëm një pjesë e vlerësimit: ka vlerë, por kuptimi i plotë varet nga simptomat, historia mjekësore dhe vlerësimi i mjekut.
Botuar fillimisht në Telegrafi
