Fëmijët nuk fitojnë njohuri vetëm përmes të mësuarit formal, përsëritjes së udhëzimeve apo shpjegimeve nga të rriturit. Në një pjesë të madhe, ata mësojnë përmes përvojës, lojës, vëzhgimit dhe dëgjimit. Një nga mënyrat më efektive për ta bërë këtë është dëgjimi i historive, që shërben si një “mjet” i natyrshëm për zhvillim në disa drejtime njëkohësisht.
Dëgjimi i historive zë një vend të veçantë mes formave të të nxënit të hershëm, sepse ndihmon në zhvillimin e gjuhës, imagjinatës, përqendrimit dhe kuptimit emocional të botës. Kur një fëmijë dëgjon, ai nuk thjesht dëgjon fjalë; ai tenton të kuptojë kuptimin, të ndjekë rrjedhën e ngjarjeve dhe të krijojë lidhje mes asaj që dëgjon dhe asaj që tashmë di.
Në këtë proces aktivizohen disa mekanizma në tru. Nuk mjafton vetëm të kuptohen fjalët. Fëmija duhet të lidhi ngjarjet mes tyre, të imagjinojë personazhet dhe të kuptojë shkakun dhe pasojën brenda historisë. Kjo mënyrë e përpunimit forcon aftësitë e kujtesës punuese dhe e zhvillon më tej aftësinë për të arsyetuar në mënyrë logjike.
Dëgjimi i historive ndihmon kujtesën, imagjinatën dhe qetëson vëmendjen
Një element i rëndësishëm është fakti që fëmija të mos marrë stimuj vizualë gjatë dëgjimit. Ideja është që ai t’i krijojë vetë skenat në mendje: një “pikturë e brendshme” që ndërton përfaqësim mendor. Kjo nxit imagjinatën dhe forcon kapacitetin për të menduar në mënyrë të brendshme, çka më vonë lidhet drejtpërdrejt me mësimin e leximit dhe shkrimit.
Përtej kujtesës dhe imagjinatës, dëgjimi i historive ndikon edhe në zhvillimin gjuhësor. Përmes rrëfimeve, fëmijët marrin fjalë të reja, mësojnë struktura të ndryshme fjalish dhe kuptojnë mënyra të larmishme për t’u shprehur. Kështu, fjalori i tyre pasurohet, ndërsa rritet aftësia për të komunikuar dhe për të gjetur forma të përshtatshme për të shprehur mendimet.
Një nga sfidat e fëmijërisë moderne është vëmendja e shpërndarë. Mjedisi dixhital ofron stimuj të shpejtë, intensivë dhe shpesh të mbingarkuar vizualisht. Dëgjimi i historive funksionon ndryshe, sepse kërkon përqendrim, por në të njëjtën kohë është qetësues. Kur një fëmijë dëgjon një histori, ai gradualisht mëson të qëndrojë i fokusuar në një rrjedhë mendimesh. Kjo është një aftësi e vlefshme për mjediset shkollore, ku aftësia për t’u përqendruar për një periudhë më të gjatë është thelbësore.
Historitë luajnë gjithashtu një rol të rëndësishëm në kuptimin e emocioneve. Nëpërmjet personazheve dhe situatave, fëmijët njihen me gjendje të ndryshme: frikën, gëzimin, pasigurinë apo krenarinë. Duke qenë se nuk i përjetojnë këto emocione drejtpërdrejt në realitet, atyre u bëhet më e lehtë t’i kuptojnë dhe t’i përpunojnë në një mënyrë më të sigurt. Për më tepër, përrallat u japin mundësinë të flasin për tema që shpesh janë sfiduese ose abstrakte, si marrëdhëniet me bashkëmoshatarët, frika nga situatat e reja, ndjenjat e përjashtimit dhe kuptimi i rregullave të sjelljes.
Është po ashtu e rëndësishme të theksohet se dëgjimi i historive nuk e zëvendëson leximin, por e plotëson atë. Leximi zhvillon rrugë të ndryshme njohëse, ndërsa dëgjimi forcon të kuptuarit dëgjimor dhe aftësinë për të ndjekur një rrëfim. Kur fëmija dëgjon dhe më pas lexon ose ritregon të njëjtën histori, ndihmohet një zhvillim më gjithëpërfshirës i gjuhës. Ky ritëm është veçanërisht i dobishëm në moshën parashkollore dhe në fillim të shkollimit, kur hidhen themelet e shkrim-leximit.
Edhe pse dëgjimi i historive mund të duket si një aktivitet i vetmuar, vlera e tij rritet kur bëhet pjesë e një përvoje të përbashkët. Kur një i rritur dëgjon me një fëmijë, historia kthehet në një hapësirë të përbashkët komunikimi. Pas dëgjimit, shpesh lindin biseda spontane: për personazhet, ngjarjet ose emocionet që fëmija ka vënë re. Këto çaste janë të rëndësishme, sepse fëmijët shpesh e kanë më të lehtë të shprehin përvojat e tyre përmes asaj që kanë dëgjuar në një histori.
Botuar fillimisht në Telegrafi
