Historia e teatrit shqiptar të shekullit XX lidhet ngushtë me një brez artistësh që, edhe pa studime të mirëfillta akademike në artin dramatik, arritën të ndërtonin personalitete të dalluara skenike dhe të ngrinin themele të rëndësishme për institucionet teatrore. Në këtë rrugëtim figuron edhe Preng Lëkunda (1920-1968), i njohur si artist, dramaturg dhe veprimtar kulture, i cili u dallua për talentin e tij natyror, përvojën e gjerë jetësore dhe përkushtimin ndaj skenës. Emri i tij lidhet veçanërisht me Teatrin “Migjeni” të Shkodrës, ku ai u bë një nga figurat më përfaqësuese.
Jeta e Preng Lëkundës ofron interes jo vetëm për historinë e teatrit, por edhe për mënyrën se si përvojat personale kthehen në krijimtari artistike. Ai është një shembull i qartë se si talenti dhe përkushtimi mund të kapërcejnë kufijtë e varfërisë, mungesës së shkollimit profesional dhe vështirësive të shumta shoqërore. Preng Lëkunda lindi më 12 prill 1920 në fshatin Lëkundë të Mirditës, në një familje të varfër me mbiemrin Bushepa. Më vonë, gjatë veprimtarisë së tij, ai do të merrte si mbiemër emrin e vendlindjes, duke u njohur historikisht si Preng Lëkunda.
Fëmijëria e tij u ndikua rëndë nga humbja e hershme e të atit, në vitin 1925. Meqë mbeti jetim në moshë të njomë, ai u dërgua në jetimoren e Shkodrës, ku kreu arsimin fillor. Më pas vazhdoi studimet në Seminarin Papnor, një fazë që i zgjeroi horizontet kulturore dhe intelektuale. Në vitin 1936, thuhet se ndoqi studime në Firence të Italisë, në një profil me karakter ushtarak. Megjithatë, pushtimi italian i Shqipërisë në prill të vitit 1939 e tronditi thellë situatën dhe e detyroi të kthehej në atdhe.
Pas kthimit, për disa vite ai jetoi pranë grupeve rome shëtitëse. Aty njohu nga afër mënyrën e jetesës, folklorin dhe kulturën popullore, një përvojë që më vonë ndikoi në pasurimin e botës së tij artistike. Në vijim, ai iu bashkua formacioneve partizane të zonës së Bregut të Matit, të drejtuara nga Kolë Jakova. Lufta Nacionalçlirimtare, kontaktet me njerëz e shtresa të ndryshme shoqërore dhe përgjegjësitë që mori gjatë luftës u bënë pjesë e atij formimi të madh jetësor që e ndërtoi personalitetin e tij.
Pas përfundimit të luftës, në vitin 1945, Preng Lëkunda kreu shërbimin ushtarak në Korçë. Pikërisht gjatë kësaj periudhe talenti i tij artistik filloi të dallohej më qartë. Ai u aktivizua në veprimtari kulturore të ushtrisë si aktor, valltar dhe këngëtar, duke tërhequr vëmendjen e drejtuesve të jetës artistike. Më pas u transferua në Teatrin e Ushtrisë në Tiranë, ku punoi deri në vitin 1952, një etapë që përbën fazën e parë të formimit të tij profesional: edhe pa shkollë arti, ai mësoi përmes praktikës skenike, vëzhgimit dhe bashkëpunimit me artistë të tjerë.
Nga Jeta në Skemë: si u ndërtua arti i Preng Lëkundës në Teatrin “Migjeni”
Në vitin 1952 ai u dërgua në Shkodër dhe punoi në Shtëpinë e Kulturës. Kur në vitin 1959 u themelua Teatri “Migjeni”, Preng Lëkunda u përfshi mes artistëve që i dhanë identitet skenik institucionit të ri. Në këtë teatër, skena u bë vendi ku talenti i tij u shpalos plotësisht dhe ku rolet e tij gjetën një terren të përshtatshëm për të lënë gjurmë te publiku. Ka artistë që mbahen mend për një numër rolesh të caktuara, ndërsa ka edhe të tjerë që mbeten në kujtesë sepse vetë jeta e tyre ka peshë dramatike njerëzore. Preng Lëkunda i përket qartë kësaj kategorie të dytë.
I lindur në varfëri dhe i mbetur jetim në fëmijëri, ai nuk pati privilegjet që zakonisht shoqërojnë rrugën drejt artit. Sprovat e tij u kthyen në “universitetin” më të madh: i dhanë njohje të thellë të shpirtit njerëzor dhe aftësinë për të kuptuar dhimbjen, krenarinë, sakrificën dhe heroizmin. Dëshmitë e bashkëkohësve tregojnë se ai jetoi në kushte të vështira ekonomike, por nuk e përdori varfërinë si mjet ankese apo përfitimi. Ai mbeti i heshtur, i tërhequr dhe krenar, duke e mbajtur barrën e jetës larg syve të publikut.
Në historinë e teatrit shqiptar, Preng Lëkunda përfaqëson një brez artistësh që nuk dolën nga akademitë, por Nga Jeta. Talenti i tij nuk u formua vetëm në auditorë; ai u brumos nga përballja e drejtpërdrejtë me realitetin njerëzor. Për këtë arsye, interpretimet e tij shfaqnin një forcë bindëse. Me themelimin e Teatrit “Migjeni” në vitin 1959, ai u bë pjesë e brezit që hodhi themelet e një prej institucioneve më të rëndësishme teatrore shqiptare. Ai interpretoi një numër të konsiderueshëm rolesh që mbetën gjatë në kujtesën e publikut: ndër rolet e para ishte Tiburçio në komedinë “Orëndreqësi” të Goldonit, vënë në skenë nga Lec Shllaku. Më pas interpretoi Kapidanin në dramën “Kunora e Nuries” të Kolë Jakovës, Gjetën në dramën “Toka Jonë” dhe figurën e Bajram Currit në dramën “Plaku i Maleve”.
Përveç aktrimit, ai u mor edhe me dramaturgji. U përmend si bashkautor i dramës “S’ndalet lumi me gardh” dhe u shënuan edhe veprimtari të tjera krijuese, ndërsa përkushtimi i tij ndaj skenës vijoi të mbetej i dukshëm në çdo fazë të rrugëtimit të tij artistik. Jeta e Preng Lëkundës, e ndërtuar nëpërmjet përvojave të shumta dhe me një dinjitet të rrallë, mbetet një dëshmi e fuqisë së talentit njerëzor për të çuar përpara artin edhe kur rruga drejt tij nuk ishte e lehtë.
Botuar fillimisht në Bota Sot
