Qytezat e jugut të Italisë duket sikur të thonë të kthehesh. Pas një udhëtimi që nis nga “Qendra e botës” dhe të çon drejt një ndaljeje të parë vetëm pas rreth 50 kilometrash, brenda më pak se një ore, udhëtimi nis me Sorrento-n. Qyteti, ashtu si Napoli, mban histori të lashtë që shfaqet jo vetëm në pamje, por edhe në ritmin e vet të përditshmërisë dhe në mënyrën si flitet për vendin.
Rruga nga Sorrento drejt ndalimit të radhës, Positano, shpaloset përmes skenave që të futin menjëherë në atmosferën e bregdetit. Positano shfaqet si pushimorja e dikurshme e romakëve, një vend ku trashëgimia e së kaluarës duket se mbetet e pranishme. Udhëtimi vazhdon derisa në vesh, thuajse pa e kuptuar, nis të jehon edhe një nga “perlat” napolitane që lidhen me zbulimin e Pavarottit: “Torna a Surriento” (Kthehu në Surriento/Sorrento). Kjo këngë, më shumë se një kujtim muzikor, kthehet në ritëm të gjithë rrugëtimit.
Gjatë tranzitit, vëmendja kalon nga peizazhet te vetë natyra që i ka formësuar këto vende. Rrugëtimi përmend edhe trashëgiminë e vullkaneve, si një element që e shoqëron jugun e Italisë dhe që ka lënë gjurmë në mënyrën si janë zhvilluar qytetet dhe fshatrat. Së bashku me këtë vjen edhe një identitet që njihet në detaje: limonët, të cilët përmenden si karakteristikë e zonës, si dhe plazhet e shtrenjta të Amalfit që tërheqin vizitorë nga afër e larg.
Në këtë itinerar, përmenden edhe elemente konkrete të përditshmërisë dhe shenjave të udhëtimit: linin dhe gomarin. Po ashtu, Vezuvin e mbështjellë me historinë që është “futur nën dhé”, duke e bërë këtë zonë jo thjesht një destinacion turistik, por një përjetim ku e shkuara dhe e tashmja ecin bashkë. Mes ndalesave, lind ideja se ky lloj udhëtimi nuk të kënaq vetëm për momentin; ai të lë diçka që të shtyn të mendosh për rikthim.
Identiteti napolitan: gjuhë, histori dhe kujtesë në çdo ndalesë
Në rrëfimin për këtë pjesë të Italisë, shfaqet edhe një përballje e heshtur kulturore: “Qendra e botës” sërish u bë Piazza Garibaldi nga ana e stacionit hekurudhor. Ky detaj e lidh udhëtimin me një rikthim të vazhdueshëm, ku Napoli dhe zona përreth rifitojnë pozicionin e tyre si qendër e ritmit dhe e historisë. Përtej pamjeve, një element kyç del në pah: identiteti. Një frazë e shqiptuar në italisht e përmbledh këtë qëndrim: “Non sono italiana, sono napoletana! È un’altra cosa” (Nuk jam italiane, jam napolitane. Është tjetër mesele).
Ky kuptim i identitetit lokal shpaloset si diçka e përhapur në jugun e Italisë, veçanërisht në Napoli. Në të njëjtën kohë, përmendet se kjo ndjenjë nuk pranohet njësoj nga veriu i industrializuar dhe i pasur, duke e bërë të dukshme një “luftë të pashpallur” për shpëtimin e identitetit dhe veçorive kulturore. Në qendër të kësaj përmendet edhe gjuha: trajtimi i saj në Itali si dialekt, ndërkohë që UNESCO e ka futur në listën e gjuhëve të rrezikuara. Aty theksohet se UNESCO e njeh si gjuhë romane me gramatikë e fjalor të vetin.
Në këtë narrativë hyjnë edhe figura të njohura kulturore. Sofia Loren përmendet në një përkthim të lirë të asaj që, siç thuhet, e kishte thënë shumë herë nëpër intervista: “Nuk jam italiane, jam napolitane”. Përveç saj, theksohet edhe historia e Loren-s në film. Ajo përmendet si aktorja e parë që e fitoi “Oscarin” për rol kryesor në një film të huaj dhe për aktrim në gjuhë joangleze. Statujën e fitoi një vit para se të lindesha personi që rrëfen, por ndërkohë theksohet se Loren është gjallë dhe vazhdon të shijojë pleqërinë në vilën e saj në bregdetin amalfitan.
Në fund, udhëtimi në qytezat që mbajnë histori të lashta dhe kujtesë kulturore nuk paraqitet vetëm si një listë ndalesash. Ai shpalos një rrugëtim nga Sorrento në Positano, me jehonë këngësh napolitane, me elemente të natyrës si vullkanet dhe Vezuvin, me shenjën e limonëve dhe plazheve të Amalfit, si dhe me gjurmë të jetës së përditshme si linu dhe gomari. Dhe pikërisht kjo ndërthurje, nga Napoli te bregdeti amalfitan, të bën të mendosh se ia vlen të kthehesh ndonjë ditë.
Botuar fillimisht në Koha.net
