Pas goditjes së shkaktuar nga Covid-19, Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) ka forcuar dhe thelluar kërkimin shkencor për patogjenët me rrezik të lartë, ata që mund të shkaktojnë shpërthime të pandemive në të ardhmen. Në vend që të përqendrohet vetëm te reagimi pas nisjes së krizës, OBSH-ja po e zhvendos qasjen drejt parandalimit strategjik.
Në një botim të posaçëm, OBSH ka prezantuar kuadrin “Prioritizimi i patogjenëve: Një kuadër shkencor për gatishmërinë në kërkimin e epidemive dhe pandemive”. Ky dokument thekson jo vetëm se cilët patogjenë duhet të kenë prioritet, por edhe strategjinë globale se si njerëzimi duhet të mbrohet nga kërcënimet që mund të dalin më pas. Ideja kryesore është të studiohet një “prototip” me rrezik të lartë, që të ndërtohet një mburojë për të gjithë grupin e patogjenëve.
OBSH-ja ka identifikuar familje virale me rrezikshmërinë më të lartë, kryesisht për shkak të karakteristikave vdekjeprurëse dhe mungesës së mbrojtjes mjekësore. Në këtë kuadër, virusi Lassa vihet veçanërisht në qendër, pasi ka “mungesë të kundërmasave mjekësore (MCM)”. Për virusin Lujo, shkalla e vdekshmërisë arrin në “80% në të vetmin shpërthim të njohur”. Lassa lidhet me Ethet Hemorragjike Lassa, një sëmundje virale akute dhe shpeshherë e rëndë.
Virusi Lassa është vërejtur për herë të parë në vitin 1969, në qytetin Lassa në Nigeri. Ai është endemik dhe ka përhapje të vazhdueshme në pjesë të Afrikës Perëndimore. Rezervuari natyror i virusit është një lloj i veçantë miu i Afrikës Perëndimore. Njerëzit infektohen përmes kontaktit direkt me urinën, jashtëqitjet ose pështymën e këtyre minjve. Përveç Lassa-s, edhe virusi Lujo, që i përket të njëjtës familje, konsiderohet me rrezik të lartë sepse transmetohet lehtë nga njeriu te njeriu.
OBSH vlerëson Ebola-n dhe viruset e tjera si kërcënime për Evropën
Në kuadër të vlerësimeve të reja shkencore, Ebola mbetet një nga patogjenët më agresivë dhe më shqetësues në historinë e mjekësisë moderne. OBSH-ja e trajton këtë virus jo thjesht si rrezik lokal në Afrikë, por si një “patogjen prototip”. Kjo nënkupton se çdo zbulim ose dështim në përballjen me të përcakton fatin e reagimit edhe ndaj viruseve të ngjashme të panjohura, përfshirë “Patogjenin e panjohur të cilësuar si X”.
Ebola shkakton një sëmundje akute dhe të rëndë. Nëse nuk trajtohet, shkalla e vdekshmërisë luhatet nga 50% deri në 90%, në varësi të variantit dhe cilësisë së kujdesit shëndetësor. Transmetimi nuk bëhet përmes ajrit, si te gripi apo Covid-19, por përmes kontaktit të drejtpërdrejtë me lëngjet trupore të një personi të infektuar ose të vdekur. Kjo e bën situatën veçanërisht të vështirë për stafin mjekësor dhe për familjarët. Një rrezik kompleks i zbuluar së fundmi është se virusi mund të “fshihet” në zona të trupit që janë të mbrojtura nga sistemi imunitar te personat që janë shëruar plotësisht.
Virusi i fshehur mund të riaktivizohet muaj apo edhe vite më vonë, duke shkaktuar shpërthime të reja të papritura. Edhe pse rezervuari natyror lidhet me lakuriqët e natës që hanë fruta (Fruit bats) në Afrikën Sub-Sahariane, rreziku për rajonet e tjera, përfshirë Europën, mbetet i pranishëm përmes udhëtimeve të shpejta ndërkombëtare. Në këtë drejtim, OBSH-ja e shikon gatishmërinë shkencore si faktor kyç për të mos u përballur në mënyrë të vonuar me këto kërcënime.
Në raportim për familje të tjera virusesh, OBSH ngre alarmin edhe për Nairoviridae. Përfaqësuesi kryesor dhe më i njohur i kësaj familjeje është Virusi i Etheve Hemorragjike Krime-Kongo (ÇHF). Sëmundja nis pas pickimit nga një rriqër e infektuar e gjinisë Hyalomma ose pas kontaktit me gjakun e bagëtive të infektuara. Shpërthimi është i papritur dhe agresiv: brenda pak orësh, pacienti kalon nga një gjendje normale në ethe shumë të larta (mbi 39°C-40°C) që nuk bien lehtë. Kjo fazë zgjat 3 deri në 7 ditë dhe shpesh ngatërrohet me gripin e rëndë apo infeksione të tjera tropikale, duke bërë që pacientët të humbasin kohë të çmuar pa u izoluar dhe pa marrë kujdesin e duhur.
Virusi prek qelizat që bëjnë mpiksjen e gjakut, duke ulur numrin e tyre në nivele kritike. Pas kësaj, trupi përjeton kolaps të plotë të quajtur shok hemorragjik. Vdekja zakonisht ndodh në javën e dytë të sëmundjes, midis ditës së 5-të dhe të 14-të, si pasojë e dështimit të të gjitha organeve jetësore ose humbjes masive të gjakut. Vdekshmëria luhatet nga 5% deri në 40%. Për shkak të transmetimit përmes lëngjeve trupore, virusi përbën rrezik të madh edhe për mjekët dhe infermierët; nëse një pacient me hemorragji trajtohet pa pajisje mbrojtëse të nivelit të lartë, lëngjet e tij trupore mund të infektojnë stafin.
Ky virus nuk është i kufizuar vetëm në Afrikë. Ai quhet “Krime-Kongo” sepse u identifikua për herë të parë në Krime (1944) dhe më pas në Kongo (1969) dhe aktualisht është i pranishëm edhe në Ballkan. Në të njëjtin drejtim rritet edhe vëmendja për patogjenë të tjerë zoonotikë si Nipah, ku transmetimi lidhet me kafshët te njerëzit, me rezervuar natyror lakuriqët e natës që ushqehen me fruta. Rëndësia e kësaj analize për OBSH-në lidhet me faktin se këto kërcënime nuk shfaqen vetëm brenda një rajoni, por mund të shtrihen kur kushtet e përhapjes dhe udhëtimet ndërkombëtare krijojnë terren për transmetim.
Botuar fillimisht në Bota Sot
