Edhe pse ligji parasheh trajtimin e personave me çrregullime mendore në institucione të kujdesit shëndetësor, në praktikë një pjesë e tyre po përfundojnë në burgje dhe qendra të paraburgimit. Kjo situatë lidhet me mungesën e kapaciteteve mjekësore dhe me mbingarkesën e institucioneve shëndetësore, ndërsa rastet e tilla po rriten nga viti në vit.
Problemi shfaqet sidomos kur personat që dyshohet se kanë çrregullime mendore kryejnë vepra penale. Në këto raste, vendosja e tyre brenda institucioneve korrektuese shpesh zgjat, edhe kur nevojat e tyre kërkojnë shërbim psikiatrik. Pasojat janë të shumëfishta: nga vështirësitë që krijohen për personelin shëndetësor, deri te rreziqet dhe problemet që mund të shfaqen në marrëdhëniet brenda ambienteve të burgimit.
Në qendrat e paraburgimit në Kosovë, mungesa e hapësirave të dedikuara për trajtim dhe menaxhim psikiatrik e bën situatën më të ndërlikuar. Një shembull është një rast që ka ndodhur disa ditë më parë në kryeqytet, ku një person, për të cilin është konstatuar se vuan nga çrregullime mendore, ka sulmuar disa anëtarë të një familjeje. Pas ngjarjes, ai është vendosur në qendrën e paraburgimit në Prishtinë.
Edhe në këto institucione përballen me numër të konsiderueshëm të personave që kanë probleme të shëndetit mendor. Drejtori i Institutit për Avokimin e Politikave Korrektuese, Alban Muriqi, ka thënë se vetëm në qendrën e paraburgimit në Prishtinë ndodhen rreth 20 persona me probleme mendore. Sipas tij, këta persona ndikojnë drejtpërdrejt te ngarkesa e stafit shëndetësor dhe te çështjet e sigurisë, e cila, në këto rrethana, nuk del të jetë e mjaftueshme për nevojat e tyre.
Mungesa e kapaciteteve psikiatrike e shtyn trajtimin brenda burgjeve
Muriqi ka theksuar se prania e personave me probleme mendore krijon vështirësi jo vetëm për stafin, por edhe për të dënuarit dhe të paraburgosurit e tjerë. Kjo lidhet me faktin se duhet të ndahen hapësirat dhe të bëhet akomodimi i personave në të njëjtat ambiente, çka sjell probleme të brendshme brenda institucioneve. Ai ka nënvizuar se çështjet nuk janë të kufizuara vetëm te qendra e paraburgimit në Prishtinë, pasi ekziston edhe një numër i personave të tillë në Dubravë.
Rritja e numrit të rasteve me çrregullime mendore te personat që përballen me drejtësinë ka nxjerrë në pah boshllëkun mes kërkesave ligjore dhe mundësive reale për trajtim. Edhe pse institucioni shëndetësor duhet të luajë rol qendror në trajtimin e tyre, realiteti i mbingarkesës dhe mungesa e kapaciteteve po e shtyn sistemin të menaxhojë këto raste brenda burgjeve e qendrave të paraburgimit. Në këtë mënyrë, personat me probleme mendore po qëndrojnë në mjedise të cilat nuk janë të dizajnuara për nevojat e trajtimit psikiatrik, duke rënduar edhe më tej sfidat e sigurisë dhe të organizimit të përditshëm.
Ndërkohë, trajtimi në institucione të kujdesit shëndetësor mbetet kërkesë e rëndësishme ligjore. Por kur kapacitetet shterohen dhe rastet shtohen, sistemi korrektues bëhet pjesë e zinxhirit të trajtimit, edhe atëherë kur kjo nuk është zgjidhja e duhur. Kjo situatë, e cila është vërejtur se po përsëritet vit pas viti, e bën gjithnjë e më urgjente gjetjen e alternativave të qëndrueshme për personat me çrregullime mendore që kryejnë vepra penale dhe përballen me procedura penale në Kosovë.
Botuar fillimisht në Koha.net
