Brazili po hyn në një epokë të re për pasuritë e tij minerale, duke e kthyer vëmendjen te metalet e rralla të tokës. Sipas gjeologut Andrew Tunks, drejtor ekzekutiv i kompanisë australiane minerare Meteoric Resources, ky hap lidhet jo me produkte tradicionale si ari, kafeja apo goma, por me materialet që shoqërohen me epokën e inteligjencës artificiale dhe energjisë së rinovueshme. Tunks thekson se, pavarësisht se nuk e di sa kohë do të duhet, në një moment Brazili do të konkurrojë me Kinën për këtë sektor.
Meteoric po investon në shfrytëzimin e metaleve të rralla të tokës në Brazil, ku projekti i saj kryesor është “Calderia” në shtetin Minas Gerais. Objektivi i këtij projekti është zhvillimi i depozitës së argjilës jonike më të madhe në botë. Tokat jonike argjilore konsiderohen ndër burimet më të rëndësishme për metalet e rralla “mesatare” dhe “të rënda”, si disprosiumi dhe terbiumi, elemente që shihen si veçanërisht të nevojshme për magnetet me performancë të lartë, të përdorura në turbinat me erë dhe në lëvizshmërinë elektrike.
Kërkesa për metalet e rralla ka qenë në rritje të shpejtë. Sipas Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë, kërkesa është dyfishuar që nga viti 2015 dhe mund të rritet të paktën edhe 30 për qind të tjera deri në vitin 2030. Përveç përdorimit në magnetet dhe energjinë e erës, këta elementë – neodimi, praseodimi, disprosiumi dhe terbiumi – përdoren edhe në prodhimin e automjeteve elektrike, në qendrat e të dhënave për inteligjencën artificiale dhe në robotikë.
Brazili po ndërton zinxhirin e metaleve të rralla për të sfiduar Kinën
Kur flitet për rezervat globale, Brazili renditet pas Kinës. Pas Kinës, Brazili konsiderohet vendi me depozitat më të mëdha të metaleve të rralla tokësore. Rezervat e tij vlerësohen në rreth 21 milion ton, ndërsa Kina ka rreth 44 milion ton. Rritja e kërkesës globale ka ndikuar edhe në entuziazmin e investimeve: aplikimet për koncesione në autoritetin minerar të Brazilit, ANM, janë rritur ndjeshëm. Aktualisht ka 2758 projekte.
Bilanci historik tregon qartë se ritmi është përshpejtuar. Midis viteve 1975 dhe 2020 janë paraqitur pak më shumë se 250 aplikime për shfrytëzimin e metaleve të rralla tokësore në Brazil, ndërsa vetëm midis viteve 2023 dhe 2024 numri ka arritur në 1,662. “Ethet e arit” të reja në Brazil duken edhe në tregun e aksioneve. Çmimet e aksioneve të kompanive të përfshira në shfrytëzimin e metaleve të rralla tokësore në atë vend janë rritur ndjeshëm: Meteoric (Australi), Resouro Strategic Metals (Kanada), Appia Rare Earths dhe Uranium Corp (Kanada) si dhe USA Rare Earths (SHBA) kanë shënuar rritje nga 65 deri në 122 për qind gjatë dymbëdhjetë muajve të fundit.
Në prill, USA Rare Earths bleu minierën e vetme aktive të metaleve të rralla tokësore në Brazil nga kompania braziliane e minierave Serra Verde, në Minaçu, shteti Goiás. Çmimi i marrëveshjes ishte 2.8 miliardë dollarë. Barbara Humpton, drejtoresha e kompanisë pas blerjes, e përshkroi minierën Serra Verde si të vetmen minierë jashtë Azisë që furnizon të katër metalet e rralla magnetike tokësore në një shkallë të gjerë. Rëndësia e saj përforcohet edhe nga marrëveshja pesëmbëdhjetëvjeçare e blerjes me agjenci të ndryshme qeveritare amerikane.
Pjesëmarrja e kompanive gjermane në shfrytëzimin e lëndëve të para në Brazil, sipas të dhënave nga Dhoma Gjermano-Braziliane e Industrisë dhe Tregtisë në São Paulo, përshkruhet si “selektive”. Megjithatë, Gjermania shprehet se dëshiron ta zgjerojë partneritetin me Brazilin në fushën e mineraleve kritike, tranzicionit të energjisë, industrisë së gjelbër dhe sigurisë së zinxhirëve të furnizimit. Në këtë drejtim, projekti i Brazilit shihet si i lidhur edhe me mënyrën si vendi ka vepruar deri më tani: ndryshe nga Kina, Brazili është kufizuar kryesisht në eksportin e lëndëve të para, pa përpunimin dhe rafinimin e mëtejshëm. Por aty, thonë të dhënat e përmendura, qëndron një pjesë e madhe e fitimit, ndërsa Kina ende dominon furnizimin global.
Në Kinë, përpunimi i metaleve të rralla tejkalon 90 për qind, sipas Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë. Për magnetet e përhershëm, Kina ka një pozicion pothuajse monopol: pjesa e saj është rreth 95 për qind. Pikërisht kjo varësi është ndjerë edhe nga industria elektronike, pasi kufizimet kineze të eksportit për metalet e rralla tokësore, të vendosura pas një mosmarrëveshjeje tarifore me Presidentin e SHBA-së Trump, ndërprenë furnizimet. Kjo është arsyeja pse Brazili, së bashku me vende të tjera me depozita të mëdha si India dhe Vietnami, por edhe Suedia dhe Norvegjia, po synojnë të zhvillojnë zinxhirët e krijimit të vlerës. Tunks paralajmëron se kjo kërkon një qasje afatgjatë: “Kur bëhet fjalë për xehet, Brazili mund të bëhet konkurrues relativisht shpejt. Por kur bëhet fjalë për prodhimin, do të duhet më shumë kohë”.
Avantazhi gjeologjik i Brazilit e bën më të lehtë fazën fillestare. Sipas të dhënave të Institutit Gjeologjik Brazilian SBG, pothuajse 73 për qind e depozitave përbëhen nga toka argjilore jonike. Këto depozita shpjegohen si raste ku natyra ka kryer pjesërisht procesin e përpunimit: shkëmbinj graniti janë ndryshuar ose dekompozuar, duke krijuar një bazë që i afron më shpejt drejt potencialit të shfrytëzimit të metaleve të rralla të tokës.
Botuar fillimisht në Bota Sot
