Skena kulturore e Kosovës po përballet me një problem që po përsëritet gjithnjë e më shpesh: mbretëria e skeleve. Ajo që nisin si punë apo ndërhyrje, duket se po kthehet në një prani të gjatë, që e ndryshon mënyrën si organizohet kultura dhe si përjetohet ajo nga publiku. Nëse dikur kjo “mbretëri” dukej si diçka kalimtare, tani perceptohet si një gjendje që po e shtrydh hapësirën e vetë artit, duke e vënë kulturën në një pozicion ku duhet të menaxhojë vazhdimisht kufizime.
Në shikim të parë, kjo metaforë lidhet me një skenë të ngjashme me ato që shihen në filma ose në shfaqje teatri: personazhet, të kapur nga një intensitet i tepruar, duket sikur e mbytin njëri-tjetrin, ndërsa publikut i lihen pyetje mbi atë që ndodhi. A ishte mbytje aksidentale? A ishte finale e ndonjë komploti? A lidhej me një obsesion të fshehur? Për autorin e tekstit, kjo paralele me fantazinë skenike shërben për të krijuar një alegori që lidhet me realitetin kulturor në Kosovë: “kush po e mbyll” kulturën, kush po e zë frymën e saj, dhe pse po ndodh kjo në mënyrë të përsëritur.
Pyetja që ngrihet në këtë kuadër është e drejtpërdrejtë: kush janë ata që po e shtyjnë skenën drejt një “zbehjeje” të vazhdueshme? Në këtë interpretim, mbretëria e skeleve përfaqëson një fazë ku hapësirat kulturore nuk funksionojnë më si duhet, apo ku puna fizike – strukturat, pengesat, ndërprerjet – e tejkalojnë logjikën e nevojshme të mirëmbajtjes. Kështu, ajo që do të duhej të ishte përmirësim i kushtet e punës, rrezikon të kthehet në një rreth vështirësish që e shoqëron krijimtarinë për vite me radhë.
Kur infrastruktura zëvendëson skenën: s’duhen sakrifica të përhershme
Në tekst theksohet se skena nuk ka vdekur ende, por “po vdes”, duke marrë si logjikë një çmim që kultura po detyrohet të paguajë. Ideja nuk është që çdo ndërhyrje është e panevojshme; përkundrazi, argumenti që shtrohet është se për kushtet e infrastrukturës kulturore, ia vlen të sakrifikohen disa vite pa mundësi pune. Megjithatë, kjo sakrificë nuk duhet të shndërrohet në një model. Sipas këtij përshkrimi, po shfaqet një “pakt i heshtur” që krijuesit – në mënyra të ndryshme – e kanë nënshkruar me mbretërinë e skeleve, duke e pranuar se kultura do të shtyhet dhe do të përshtatet, edhe kur vetë koha nis të bëhet problem.
Për autorin, kjo gjendje duhet parë në raport me interesimin e qeverisjes për kulturën. Albin Kurti, kryeministri i Kosovës, përmendet si dikush që ka shfaqur interesim për filmin dhe teatrin, si dhe për kulturën në përgjithësi. Në tekst thuhet se, ndër vite, janë dhënë shembuj të këtij interesimi: jo vetëm përmes vizitave në ngjarje kulturore, por edhe përmes shkrimeve të shkurtra – mini-ese – për ngjarjet që ai ka vizituar. Pra, prezenca e vëmendjes ndaj kulturës shfaqet edhe në mënyrën se si komunikohen aktivitetet kulturore.
Po ashtu, përmendet se qeveria e tij ka treguar përkushtim për kulturën përmes rritjes së fondeve. Në tekst theksohet se rritja e këtyre fondeve ka qenë “së paku bile në periudha parazgjedhore”, duke e lidhur këtë përkrahje me faktin që në këto vite zgjedhjet kanë ndodhur shpesh. Përveç financimit, përmendet edhe ideja e promovimit të politikave “vizionare”, edhe pse, në formulimin e tekstit, theksohet se zbatimi i tyre në praktikë rezulton i vështirë.
Në përmbyllje, artikulli e vendos debatin te një tension i qartë midis interesit publik për kulturën dhe realitetit të përditshëm të hapësirave kulturore. Mbretëria e skeleve shfaqet si një simbol i pengesave që i ulin mundësitë e funksionimit normal të skenave, duke krijuar një ritëm ku kultura duhet të përshtatet vazhdimisht. Në këtë mënyrë, pyetja “kush po e mbyt kënd në Kosovë” kthehet në një thirrje për vëmendje: jo vetëm për të parë kulturën si temë diskutimi, por edhe për ta mbrojtur atë si aktivitet që kërkon kohë, hapësira pune dhe kushte të qëndrueshme. Teksti e lë mesazhin se sakrificat për infrastrukturë duhet të kenë kufi, dhe se skena kulturore nuk mund të jetojë për një kohë të pacaktuar nën hijen e skeleve.
Botuar fillimisht në Koha.net
