Në kohën kur në Zubin-Potok po zhvillohen gërmime nën dyshimet për gjetjen e një varri masiv, Serbia ka përuruar një monument kushtuar pjesëtarëve të Brigadës së Motorizuar 37 të Ushtrisë Jugosllave. Nisma vjen në të njëjtën periudhë kur institucionet e Kosovës kërkojnë qartësim dhe dokumentim të ngjarjeve të viteve të luftës, përmes hapjes së arkivave që sipas tyre janë të mbajtura të klasifikuara nga Beogradi.
Gjatë ditës, kryeministri në detyrë, Albin Kurti, ritheksoi kërkesën e Kosovës për hapjen e dosjes së kësaj brigade për verifikimin e krimeve të kryera në Kosovë. Gjatë një vizite në Kalludër të Vogël, ai tha se dosja është klasifikuar nga Serbia, ndërsa bëri thirrje që bashkësia ndërkombëtare t’i bëjë presion autoriteteve serbe për deklasifikimin e saj. Kurti argumentoi se vonesat e mundshme do të zgjasnin më tej zbardhjen e së vërtetës.
Sipas Kurtit, në arkivat që lidhen me forcat policore, ushtarake dhe paraushtarake të armatosura që kanë kryer krime lufte, krime kundër njerëzimit dhe gjenocid në Kosovë, Beogradi nuk po ndërmerr veprim për hapjen e dosjeve. Ai u ndal te rasti i Brigadës së Motorizuar 37, duke theksuar se në vitin 2014 dosja ishte klasifikuar për tri dekada. Kurti përmendi edhe afatin që, sipas Beogradit, lidhet me mos-shpalosjen e dokumenteve deri në vitin 2044, duke thënë se Kosova nuk mund të presë edhe 18 vjet për të mësuar atë që, sipas tij, ka ndodhur.
Dosja e Brigadës 37 dhe monumenti në Rashkë
Në të njëjtën ditë, më 1 gusht, në Rashkë u përurua monumenti që përkujton 60 anëtarët e vrarë të Brigadës së 37-të të Motorizuar, tre të listuar si të zhdukur dhe 186 të plagosurit. Në ceremoninë e përurimit morën pjesë zëvendëskryeministri i Serbisë dhe ministri i Punëve të Brendshme, Ivica Daçiq. Ai tha se monumenti është “shenjë respekti” për ata që, sipas fjalëve të tij, i shërbyen me nder atdheut të tyre.
Daçiq gjatë fjalës së tij përsëriti pretendimet se 1000 oficerë policie serbe u vranë në luftën e Kosovës në sulme, të cilat ai i atribuoi “separatistëve dhe terroristëve shqiptarë”. Ndërkohë, të njëjtën ditë, për monumentin ka folur edhe ish-shefi i Shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë Serbe, Ljubisha Dikoviq. Ai është përmendur lidhur me komandimin e kësaj brigade, sipas rrëfimeve për ngjarjet e asaj periudhe.
Pas raportimeve për rastin e Rezallës, Dikoviq dhe njësitë e përmendura në këtë kontekst janë vënë nën fokus nga drejtësia. Për Dikoviqin është ngritur kallëzim penal nga familjet e viktimave të masakrës së Rezallës. Po ashtu, Dikoviq dhe kjo njësi përmenden në raportimet e Fondit për të Drejtën Humanitare në Beograd, i cili ka kërkuar qasje në arkivin e Brigadës së Motorizuar 37. Në dokumentimet e këtij institucioni, theksi vihet te mundësia që dokumentet të ndihmojnë për sqarimin e ngjarjeve të luftës.
Gjatë periudhës në zonën e përgjegjësisë së kësaj brigade, në vitin 1999, Fondi për të Drejtën Humanitare në Beograd thotë se janë vrarë 1400 civilë. Në Serbi janë zbuluar mbetje mortore të një numri të viktimave në varreza masive. Në kontekstin e këtyre pretendimeve dhe të gjetjeve, artikulimi i çështjes së arkivave dhe i dosjeve të klasifikuara mbetet në qendër të debatit publik, ndërsa Kosova vijon të kërkojë deklasifikimin e dokumenteve për të avancuar drejt zbardhjes së fakteve.
Botuar fillimisht në Koha.net
