Gjashtëdhjetë deputetë të Asamblesë Parlamentare të Këshillit të Evropës (APKiE), nga 23 shtete anëtare dhe katër grupe politike, kanë dalë me një deklaratë të përbashkët kundër glorifikimit shtetëror të ish-komandantit të Ushtrisë së Republika Srpska, Ratko Mlladiq. Mlladiq u dënua me burgim të përjetshëm për gjenocid, krime kundër njerëzimit dhe krime lufte, ndërsa kjo deklaratë e ngritur nga përfaqësues të institucioneve të Këshillit të Evropës e vendos theksin te mënyra se si shteti serb e trajton figurën e tij në hapësirën publike.
Deklarata u iniciua nga deputetja britanike Alicia Kearns dhe u publikua më 30 shtator 2026. Në tekst thuhet se 60 nënshkruesit i qëndrojnë të bashkuar një qëndrimi të qartë: dënimi i asaj që ata e përkufizojnë si glorifikim të Mlladiqit nga shteti serb. Sipas deklaratës, për nderimin e Mlladiqit, përmes mohimit dhe glorifikimit, autoritetet serbe kanë ndërmarrë, siç thuhet, një “sulm të llogaritur” ndaj atyre që kanë mbijetuar nga pasojat e luftës.
Në deklaratë theksohet se dokumenti mbështetet nga përfaqësues të 23 vendeve dhe katër grupeve politike brenda Asamblesë Parlamentare të Këshillit të Evropës. Deputetët shkruajnë se çdo përpjekje për të mohuar ose glorifikuar krimet për të cilat Mlladiq është dënuar përfshin një gamë të gjerë veprimesh dhe periudhash tragjike, të cilat, sipas tyre, duhet të trajtohen me përgjegjësi historike dhe ligjore, jo me retorikë nderimi.
Teksti përmend qartë gjenocidin në Srebrenicë, rrethimin e Sarajevës, si dhe spastrimin etnik në Foçë, Vlasenicë dhe Prijedor. Në dokument përmenden edhe kampet e përqendrimit ku u mbajtën të burgosur boshnjakë dhe kroatë, dhuna seksuale në masë, si dhe marrja peng e personelit të Kombeve të Bashkuara. Këto ngjarje, sipas deputetëve, janë pjesë e krimeve për të cilat Mlladiq u shpall fajtor nga gjykata ndërkombëtare dhe u dënua me burgim të përjetshëm.
Deputetët e KE-së: nderimi shtetëror ndaj Mlladiqit është i papranueshëm
Një pjesë e rëndësishme e deklaratës lidhet me përkujdesjen dhe respektin ndaj viktimave. Nënshkruesit kërkojnë që të përkujtohen burrat, gratë dhe fëmijët e vrarë, të plagosur apo të zhvendosur nga forcat nën komandën e Mlladiqit. Deputetët kritikojnë edhe përfshirjen e institucioneve shtetërore serbe në ceremonitë pas vdekjes së tij, duke theksuar përdorimin e flamurit shtetëror, pjesëmarrjen e strukturave ushtarake dhe praninë e zyrtarëve shtetërorë në aktivitete të organizuara rreth figurës së tij.
Në tekst thuhet se “Vajtimi privat është e drejtë e çdo familjeje”, ndërsa “nderimet shtetërore nuk janë të tilla”. Deputetët argumentojnë se nderimet zyrtare ndaj një personi të dënuar për gjenocid dërgojnë, siç e formulojnë, mesazhin se krimet e kryera ndaj viktimave mund të paraqiten si burim krenarie kombëtare. Ata e përshkruajnë këtë qasje si një mohim të rrezikshëm të realitetit dhe si një vazhdim të dhunës përmes falsifikimit të historisë.
Ratko Mlladiq ndërroi jetë në fund të gushtit 2026. Trupi i tij u kthye në Serbi nga Haga, ndërsa varrimi në Beograd u zhvillua më 7 shtator, ku pjesëmarrja u raportua të ishte e madhe, me mijëra persona të pranishëm. Në të njëjtën kohë, deklarata veçon se aty pati edhe prani të zyrtarëve serbë dhe elemente ceremoniale shtetërore. Reagim ndaj glorifikimit të tij nuk ka munguar as nga organizata ndërkombëtare: Kombet e Bashkuara kanë shprehur shqetësim, ndërsa Këshilltari Special i OKB-së për Parandalimin e Gjenocidit, Chaloka Beyani, ka thënë se përkujtimi publik i Mlladiqit, përfshirë pjesëmarrjen e figurave politike dhe elementet zyrtare ceremoniale, është “thellësisht i papërshtatshëm” dhe relativizon krimet e rënda të përcaktuara nga e drejta ndërkombëtare.
Ndërkohë, në aspektin ligjor të çështjes, Ratko Mlladiq u shpall fajtor nga Tribunali Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë për gjenocid, krime kundër njerëzimit dhe shkelje të ligjeve dhe zakoneve të luftës. Dënimi i tij me burgim të përjetshëm u la në fuqi në apel në vitin 2021. Deklarata e deputetëve të Këshillit të Evropës mbyllet me një mesazh të qartë: mohimi dhe glorifikimi, sipas tyre, nuk duhet të trajtohen si çështje simbolike, por si veprime që ndikojnë drejtpërdrejt te të mbijetuarit dhe te e vërteta historike.
Botuar fillimisht në Telegrafi
