“Dalja n’dritë” rikthehet përmes arkivit fotografik të maestro Hazir Rekës, i cili ka rihapur koleksionin e imazheve që, siç përshkruhet, shënuan një epokë. Në qendër të kësaj serie vjen Miniera e Trepçës dhe horizontet e saj, aty ku historia e Kosovës dhe e krejt ish-Jugosllavisë po ndryshonte. Disa prej fotografive, sot, shfaqen pothuaj si eksponate muzeale, teksa rikthejnë momentet e viteve 1988 dhe 1989, kur ngjarje të mëdha u përplasën me tensionet dhe rezistencën.
Pjesa fotografike e Hazir Rekës lidhet drejtpërdrejt me “daljen në dritë” të një kapitulli të veçantë, që e përthekon atë që ndodhi në minierë me zhvillimet politike e shoqërore të kohës. Në këtë rrëfim përmenden si vitet 1988 dhe 1989, ashtu edhe një ngjarje që përmendet si pikë kyçe: greva e minatorëve të Trepçës më 1989. Të gjitha këto lidhen me idenë se rezistenca nga Kosova mund të shihej edhe nga regjimi, duke dëshmuar se përballja ishte e mundshme.
“Dalja n’dritë” ringjall grevën që i tronditi themelet
Greva mobilizoi shqiptarët, krijoi një valë solidarizimi dhe, sipas përshkrimit në artikull, i tregoi regjimit të Serbisë se mund të përballet edhe me rezistencë. Për shumë studiues, greva e Minatorëve të Trepçës më 1989 përfaqëson një vijë ndarëse mes kohëve. Në këtë kuadër, theksohet se shembja e ish-Jugosllavisë nisi pikërisht në Kosovë, duke e vendosur ngjarjen në një distancë rreth 850 metra nën sipërfaqen e tokës, në horizontet e Minierës së Trepçës në Stantërg.
Artikulli vë në pah një pikë të rëndësishme: historia e atyre tetë ditëve të shkurta nuk mund të bëhet kurrë plotësisht e plotë. Kjo lidhet me faktin se secili rrëfim përmendet si histori më vete, brenda një periudhe të ngjeshur dhe intensive. Aty ku përmendet greva, shoqërohet edhe me numra dhe të dhëna që i japin peshë kronologjisë: rreth një mijë e 30 minatorë, fjalë për fjalë, janë përmendur si pjesë e tregimeve që mbeten të veçanta.
Në këtë narrativë, fotografitë e Hazir Rekës përmenden si mënyra për të lexuar këto efekte dhe përmasat e tyre. Përtej simbolikës, greva theksohet se dha “shumë efekte”. Mobilizimi i shqiptarëve, solidarizimi i ndezur dhe mesazhi që u përcoll drejt regjimit janë elementë që kthehen vazhdimisht në përshkrim. Pikërisht këto, bashkë me të tjera, thuhet se i lexon më së miri njeriu kur ndjek fotografitë e Rekës.
Po ashtu, theksohet se Reka u shoqërua nga gazetarët Blerim Shala e Halil Matoshi. Sipas përshkrimit, ai do të zbriste te minatorët për të rrëfyer atë që shihte përmes objektivit të tij si fotoreporter. Kështu, seria fotografike paraqitet jo vetëm si dokument, por edhe si një mënyrë për të përcjellë çastet kur miniera u kthye në skenë ku po shkruhej një kapitull i madh i kohës. Në këtë drejtim, fakti që shumë prej imazheve sot duken si eksponate thekson distancën mes asaj kohe dhe së tashmes, por edhe vazhdimësinë e vlerës së dokumentimit.
Në fund të artikullit, data që i jep nisje shkrimit është 24 qershor 2026, në orën 08:00. Titulli dhe rikthimi i arkivit e vendosin “Dalja n’dritë” si një rrugë përmes së cilës ngjarjet e vitit 1988 e 1989 vijnë sërish në vëmendje, këtë herë të shfaqura përmes aparatit fotografik. Ngjarjet e përshkruara lidhen me grevën në Trepçë, me mobilizimin dhe solidarizimin, dhe me idenë se rezistenca nga nëntoka mund të ndikonte historinë në sipërfaqe—në kohë kur ish-Jugosllavia po tronditej nga brenda.
Botuar fillimisht në Koha.net
