Investimi i shumëpërfolur në Zvërnec dhe debati për flamingot kanë dalë prej kohësh nga kornizat e një teme lokale. Çështja është diskutuar jo vetëm në Shqipëri, por edhe më gjerë, duke u përzier me debate më të gjera mbi investimet e huaja, pritshmëritë publike dhe mënyrën se si shoqëria përballet me ndryshimet ekonomike. Në qendër të diskutimeve është një pyetje e thjeshtë: si duhet të shihet investimi i madh në një vend në zhvillim, pa rënë as në entuziazëm të verbër, as në refuzim automatik.
Përpara se të flasim për reagimet jashtë kufijve, vlen të ndalet te një realitet që shumë vende e pranojnë: pothuajse të gjitha ekonomitë në zhvillim kërkojnë kapital të huaj. Edhe Shqipëria moderne është ndërtuar, në një masë të konsiderueshme, mbi investimet që kanë ardhur nga jashtë. Durrësi, Saranda, Shëngjini dhe shumë qendra të tjera turistike nuk do të kishin marrë formën që kanë sot pa investitorë nga vende të ndryshme, me kultura dhe orientime të ndryshme politike, si dhe me qasje të ndryshme biznesi.
Një përvojë personale e lidh këtë diskutim me kujtime konkrete. Për autorin, Durrësi i qershorit të vitit 1991 ishte ende i njëjtë në pamjen e tij kryesore: deti mbetej po ai, i madh dhe frymëzues. Por në të njëjtën kohë, rreth e rrotull shihje njerëz të varfër, të lodhur nga propaganda dhe premtimet që nuk realizoheshin. Atëherë, u thuhej se Shqipëria ishte “vendi më i pasur”, ndërsa realiteti, sipas asaj që përshkruhet, ishte krejt ndryshe.
Në tekst përmenden edhe shembuj të asaj kohe, ku sloganet dhe premtimet ishin bërë mënyra e zakonshme për të justifikuar gjendjen. Përmendet se në fillim të viteve ‘90 Shqipëria jetonte me idenë se “Vietnami do të fitojë” dhe se ishte përzënë Hans J. Strauss me thesin me 2 miliard DM. Po ashtu përmendet ideja se “Partia na ka dhuruar gjithçka”, si një narrativë që, në atë periudhë, mbante të mbyllur sytë ndaj mungesave reale. Në atë linjë, shfaqet edhe një tjetër paralajmërim: “Sot rrezikojmë, nuk i duam investimet prej 4 miliard dollarësh”, duke u ngritur si dyshim i përsëritur që duket se ndjek shoqërinë “brez pas brezi”.
Investimet e huaja nuk janë problem në vetvete, por debati ka vend për t’u sqaruar
Autorja/Autori e shton argumentin duke thënë se gazetaria profesionale është interes publik dhe që mbështetja e lexuesit ndihmon që ajo të mbetet e pavarur dhe e besueshme. Në atë kontekst përmendet edhe thirrja për kontribut, “1 euro e bën dallimin”, si një mënyrë për të mbajtur aktivitetin informues të qëndrueshëm. Kjo pjesë shtron edhe një ide më të gjerë: kur diskutimet publike bëhen emocionale, e vështirëson që qytetarët të kuptojnë mekanizmat reale të zhvillimit dhe pasojat e vendimeve.
Teksa sot Shqipëria përshkruhet si “ndryshe”, me zhvillim, turizëm, investime dhe infrastrukturë më të avancuar, sërish lindin pyetje. Diskutimi zhvendoset nga fakti që investimet ekzistojnë, te mënyra se si ato përkthehen në barazi sociale dhe drejtësi. Teksti ngre dyshim mbi tranzicionin: a ka prodhuar një shoqëri më të drejtë, apo ka krijuar një ndarje më të thellë mes shtresave? Në këtë drejtim përmendet sociologu Anthony Giddens, i cili, si shembull, e përshkruante Amerikën si vend shumë të pasur por me shumë të varfër. Po ashtu përmenden statistika: “ka 5 milionë të pastrehë”, si një tregues që pasuria nuk i garanton vetvetiu të mirat sociale.
Në mënyrë të ngjashme, teksti argumenton se edhe në Shqipëri është krijuar një shtresë shumë e pasur në një kohë relativisht të shkurtër, ndërsa një pjesë e konsiderueshme e popullsisë vazhdon të mbetet me vështirësi. Në këtë mënyrë, flamingot e Zvërnecit nuk paraqiten vetëm si një debat estetik apo mbi një projekt specifik, por si një sinjal i një gare më të gjerë: si të flitet për investimet, si të maten efektet e tyre dhe si të trajtohen kontradiktat mes zhvillimit ekonomik dhe përfitimit social.
Botuar fillimisht në Koha.net
