Filmi “Dua” i Blerta Bashollit vjen si një rrëfim që i qëndron afër ndjesisë njerëzore, më shumë sesa spektaklit. Në këtë vepër, historia shtyhet përpara pa skena të drejtpërdrejta lufte, pa statistika dhe pa imazhe masakrash. Regjisori e zhvendos thelbin te përjetimi, te pasojat që mbeten te ata që e kanë kaluar luftën dhe te mënyra si kujtesa kthehet në përvojë.
Kjo është arsyeja pse, kur shfaqen titrat e fundit dhe publiku e kupton se filmi ka përfunduar, reagimet nuk janë thjesht “emocion” i çastit. Në sallë, Cimi, një prej shikuesve, ngrihet dhe nis të flasë me gjuhën e një dëshmie personale. Ai i ledhaton gjoksin e tij, merr frymë thellë dhe thotë se filmi e ka prekur. Për të, filmi “i shtin me i kujtu do sende”, duke treguar se vepra po prek një plagë të vjetër dhe po e kthen në mendje atë çfarë njeriu shpesh përpiqet ta mbajë larg.
Rrëfimi i filmit nuk e ndërton historinë mbi pamje të rënda, por mbi ndjenjën që lind te ata që e kanë jetuar luftën. Në disa raste, shikues të tillë ndjejnë se filmi i flet edhe atyre personalisht, jo vetëm si narrativë e përgjithshme. Ekrani kthehet në një lloj pasqyre, ku personat që kanë përjetuar ngjarjet shohin veten dhe atë që kanë mbajtur në heshtje për vite. Pikërisht kjo e bën reagimin e tyre të jetë më shumë se një observim: bëhet rikthim i një përjetimi.
Në ditët kur filmi u shfaq në Prishtinë, konteksti ishte i rëndë. Shfaqja u zhvillua në një periudhë kur Serbia, me ceremoni ushtarake, varrosi me nderime kriminelë lufte të dënuar për gjenocid. Në këtë klimë, rrëfimi i “Dua” merr një dimension shtesë: nuk qëndron larg realitetit, por shkon drejt thelbit, duke treguar çfarë u ndodhi brezave që u rritën në Kosovën e viteve ’90.
“Dua” i kthen kujtesës një zë të drejtpërdrejtë për brezin shqiptar
Filmi e mban qartësisht në fokus periudhën e viteve ’90 dhe mënyrën si lufta dhe pasojat e saj ndikuan te të rinjtë shqiptarë në Kosovë. Rrëfimi, sipas mënyrës se si është ndërtuar, i detyron ata që kanë përjetuar vitet ’90 dhe luftën që të mos e shmangin një lexim subjektiv. Ky “detyrim” nuk vjen nga ndonjë forcë e jashtme, por nga sinqeriteti i mënyrës së tregimit. “Dua” nuk e trajton të kaluarën si një material të ftohtë, por si një përjetim që ende ka peshë.
Përgjatë filmit, roli kryesor i takon “Dua” — Pinea Matoshi — e cila mban ritmin e rrëfimit dhe e lidh atë me ndjesitë që filmi kërkon të zgjojë. Shpalosja e ngjarjeve nuk është vetëm për të treguar çfarë ndodhi; është edhe për të treguar se çfarë mbetet pas, si ndryshon jeta, si shfaqet peshë e heshtur te ata që kanë kaluar përvojën. Kjo mënyrë e rrëfimit shkon paralelisht me përfshirjen emocionale të publikut, duke bërë që shumë shikues të kuptojnë se filmi nuk flet vetëm për periudhën, por edhe për veten e tyre.
Në mbyllje, titulli “Dua” del si një urë mes rrëfimit dhe kujtesës. Reagimet e shikuesve tregojnë se filmi mund të hyjë thellë, të rikthejë fragmente të harruara ose të mbuluara, dhe të sjellë një ndjesi që nuk shterohet me titrat. Në këtë mënyrë, “Dua” ruan një qasje që i shmang skenat e drejtpërdrejta të dhunës, por e arrin po ashtu efektin: i bën njerëzit të ndjejnë, të rikujtojnë dhe të kuptojnë se çfarë ka ndodhur me brezin që u rrit në Kosovën e viteve ’90.
Botuar fillimisht në Koha.net
