Sot shënohet Dita e Alfabetit të Gjuhës Shqipe, një datë që lidhet drejtpërdrejt me procesin historik të unifikimit të shkrimit në shqip. Festa rikujton punën e madhe që u bë për ta sjellë alfabetin në një formë të përbashkët, duke i dhënë gjuhës shqipe një shenjë të qartë dhe të qëndrueshme në rrugën e vet të zhvillimit. Ngjarja e sotme është paralajmëruar të ketë karakter tradicional dhe të marrë sa më shumë jehonë në të gjitha trevat shqiptare.
Kjo ditë lidhet me Kongresin e Manastirit, i cili u zhvillua nga data 14 deri më 22 nëntor të vitit 1908. Në atë proces morën pjesë gjithsej 50 delegatë nga 26 qytete të ndryshme, përfaqësues të klubeve dhe shoqatave të kohës. Kongresi u zhvillua në një moment vendimtar, kur ende po kërkohej mënyra më e mirë për ta standardizuar shkrimin e gjuhës shqipe dhe për t’i dhënë fund mospërputhjeve që ekzistonin.
Në Manastir, në atë periudhë, ishin të pranishëm edhe intelektualë shqiptarë nga të gjitha trojet shqiptare. Qyteti kishte rol të veçantë, pasi ishte qendër e konsujve dhe konsiderohej më i sigurt për mbarëvajtjen e një procesi të rëndësishëm kombëtar. Kjo ndikoi që puna e delegatëve të realizohej pa pengesa të mëdha dhe që vendimet të kishin peshë të gjerë për mbarë shqiptarët.
Kongresi u drejtua nga Mithat Frashëri, i cili u zgjodh kryetar i tij. Nënkryetarë ishin Luigj Gurakuqi dhe Gjergji Qiriazi, ndërsa në një rol të veçantë në këtë proces mori pjesë edhe Parashqevi Qiriazi, motra e Gjergji Qiriazit. Sipas të dhënave historike, ajo ishte gruaja e vetme në këtë Kongres, duke u bërë një emër i lidhur drejtpërdrejt me një nga ngjarjet kyçe të standardizimit të alfabetit.
Dita e Alfabetit nis nga Kongresi i Manastirit
Në Kongresin e Manastirit u miratua vendimi që të pranohej alfabeti latin me disa ndryshime të shkronjave, të cilat u adaptuan për t’iu përshtatur gjuhës shqipe. Ky detaj ishte thelbësor: jo thjesht adoptim i një shkrimi ekzistues, por përshtatje e tij për nevojat reale të gjuhës dhe për t’i shërbyer drejtshkrimit dhe leximit në shqip. Për shkak të numrit dhe rëndësisë së pjesëmarrësve, Kongresi i Manastirit vlerësohet si ngjarja më e rëndësishme e popullit shqiptar në fillimet e shekullit XX.
Rezultatet e kësaj pune u shtrinë përtej vetë Kongresit. Si rrjedhojë e përpjekjeve të asaj periudhe, më 28 Nëntor të vitit 1912 u shpall edhe pavarësia e Shqipërisë. Pra, standardizimi i shkrimit dhe përpjekjet për konsolidim kombëtar ndodhin në të njëjtën epokë kur po formësohej identiteti politik dhe kulturor i shqiptarëve. Në këtë kuptim, Dita e Alfabetit shërben edhe si kujtesë për vazhdimësinë e punës për gjuhën e përbashkët dhe për emancipimin kulturor.
Për shqiptarët e Maqedonisë, kjo ditë është ditë feste dhe nuk punohet. Ndërkohë, Në Manastir funksionon Muzeu i Alfabetit të Gjuhës Shqipe, ku ruhen materiale që lidhen me procesin historik. Në muze gjenden rreth 56 fotografi të pjesëmarrësve dhe 230 dokumente, të vendosura në formë digjitale dhe në letër. Këto të dhëna i japin vizitorit një pamje më të plotë të asaj çfarë u vendos në vitin 1908 dhe të njerëzve që kontribuan në një prej vendimeve më të rëndësishme për gjuhën shqipe.
Botuar fillimisht në Bota Sot




