Deliriumi pas operacionit mund të mos jetë thjesht lodhje apo pasojë e përkohshme e anestezisë. Tek personat e moshuar, konfuzioni i papritur pas ndërhyrjes kirurgjikale është një nga ndërlikimet më të shpeshta dhe, sipas një studimi të ri, lidhet ngushtë me rënien afatgjatë të funksioneve njohëse. Gjetjet tregojnë se episodet e deliriumit nuk ndikojnë vetëm në ditët menjëherë pas operacionit, por mund të lënë gjurmë në kujtesë, përqendrim dhe aftësitë e të menduarit edhe më vonë.
Deliriumi përkufizohet si një gjendje e papritur konfuzioni, çorientimi dhe ndryshimi i vëmendjes. Ai zakonisht shfaqet pas operacionit, sidomos te të moshuarit, dhe mund të zgjasë nga disa orë deri në disa ditë. Edhe pse kohëzgjatja e tij mund të duket e kufizuar, pasojat, sipas studimit, mund të zgjasin më shumë sesa është menduar më parë. Pikërisht kjo e bën të rëndësishme që familjarët dhe ekipi mjekësor ta trajtojnë me seriozitet deliriumin, pa e ngatërruar me “lodhjen normale” pas operacionit.
Studiuesit e lidhin deliriumin postoperativ me një rënie më të shpejtë sesa ajo që zakonisht shihet kur ka vetëm një dëmtim të lehtë njohës. Me fjalë të tjera, tek ata që shfaqin delirium, ndryshimet në aftësitë mendore vërehen më herët dhe më fort se sa pritej në bazë të faktorëve të tjerë. Analiza e studiuesve u përqendrua në atë nëse sëmundjet e mëvonshme, dobësia fizike, rehospitalizimet ose qëndrimi në kujdes intensiv mund ta shpjegonin këtë lidhje.
Rezultatet treguan se, edhe pse rehospitalizimet dhe kujdesi pas operacionit lidhen me rënie njohëse, ato nuk shpjegojnë ndikimin specifik që ka deliriumi në shëndetin afatgjatë të trurit. Autorja e parë e studimit, dr. Tammy T. Hshieh, geriatre në Mass General Brigham, tha se lidhja mes deliriumit dhe rënies njohëse ishte më e fortë sesa pritej. Sipas saj, ekipi kishte menduar se rehospitalizimet do të mbulonin të paktën një pjesë të ndikimit, por kjo nuk u konfirmua nga të dhënat.
Deliriumi pas operacionit mund të paralajmërojë rënie të kujtesës për vite
Studimi u botua në revistën JAMA Internal Medicine. Ai u mbështet në të dhëna nga një kohortë e quajtur SAGES, që ndoqi 560 persona të rritur mbi moshën 70 vjeç pas operacioneve të mëdha elektive. Vlerësimi i aftësive njohëse u bë çdo gjashtë muaj për tre vjet, dhe më pas çdo vit, deri në periudhën pesëvjeçare. Për vlerësim u përdorën 11 teste të ndryshme njohëse, duke i dhënë studimit një panoramë të gjerë mbi kujtesën, përqendrimin dhe komponentë të tjerë të të menduarit.
Studiuesit vërejtën se ndryshimet pas operacionit janë komplekse, por deliriumi u shoqërua me rënie më të theksuar vjetore. Çdo rehospitalizim lidhej me rënie të caktuar në rezultatet e testeve, ndërsa deliriumi tregoi efekt më të fortë në trendin e rënies gjatë kohës. Një detaj tjetër i rëndësishëm ishte se rehospitalizimet ishin më të shpeshta te pacientët që kishin zhvilluar delirium pas operacionit. Megjithatë, në analizën e tyre, hospitalizimet e përsëritura nuk e ndryshuan ndjeshëm ndikimin e deliriumit në rënien afatgjatë të funksioneve njohëse, gjë që sugjeron se deliriumi mund të jetë më shumë se një episod i përkohshëm konfuzioni.
Koautori i studimit, dr. Zachary J. Kunicki nga Brown University, theksoi se personat që zhvillojnë delirium postoperativ kanë prirje të përkeqësohen më shpejt sesa ata që nuk e zhvillojnë këtë gjendje. Në të njëjtën linjë, mesazhi kryesor i studiuesve është se duhen përmirësime në parandalim dhe në njohjen e hershme të deliriumit tek të moshuarit. Deliriumi shpesh ngatërrohet me lodhjen pas operacionit, reagimin ndaj anestezisë ose “harresën e zakonshme” te moshat e avancuara, por shenjat duhet të vlerësohen me kujdes.
Ai mund të shfaqet me konfuzion të papritur, vështirësi në përqendrim, përgjumje të pazakontë, agjitacion (shqetësim/instabilitet), çorientim në kohë ose vend, ndryshime në sjellje dhe luhatje të gjendjes gjatë ditës. Tek personat e moshuar që i nënshtrohen operacioneve, sidomos ata me sëmundje kronike, dobësi fizike ose probleme të mëparshme me kujtesën, vëmendja ndaj deliriumit është veçanërisht e rëndësishme. Parandalimi përfshin vlerësim të kujdesshëm para operacionit, kontroll të dhimbjes, hidratim të mirë, shmangie të barnave të panevojshme që mund të ndikojnë në tru, orientim të rregullt të pacientit, gjumë sa më të mirë dhe mobilizim të hershëm pas operacionit.
Nëse një i moshuar pas operacionit bëhet papritur konfuz, nuk njeh vendin ku ndodhet, flet pa lidhje, është shumë i përgjumur ose i shqetësuar, kjo nuk duhet të konsiderohet “normale” për periudhën postoperatore. Familjarët duhet ta njoftojnë menjëherë ekipin mjekësor. Studimi thekson se deliriumi pas operacionit duhet parandaluar, njohur herët dhe trajtuar seriozisht, sepse mund të shërbejë si sinjal i rëndësishëm për rrezikun e rënies së mëvonshme të kujtesës dhe aftësive njohëse.
Botuar fillimisht në Telegrafi
