Çdo dy vjet, Venecia kthehet në pikën ku mblidhet bota e artit pamor, në një ngjarje të madhe ku pavijonet kombëtare vihen përballë njëra-tjetrës në garën për çmimin e pavijonit më të mirë. Bienalja e Venecias mbetet një matës i shijes artistike, një vitrinë e rëndësishme për artistët dhe një prej takimeve më të mëdha të industrisë së artit. Historiani i artit Lawrence Alloway e kishte përshkruar dikur këtë mbledhje si një “orgji kontakti dhe komunikimi”, një formulim që ende i përshtatet atmosferës së dendur me takime, ekspozita, debate dhe prani ndërkombëtare.
Këtë vit në Bienale marrin pjesë 99 shtete, përfshirë Somalinë dhe Katarin, të cilat janë mes shtatë pjesëmarrësve që paraqiten për herë të parë. Ngjarja vjen e shoqëruar edhe nga hija e mungesës së kuratores Koyo Kouoh, e cila vdiq pak më shumë se një vit më parë. Ajo kishte synuar një edicion të fokusuar te “përmirësimi”, me një ekspozitë kryesore të titulluar “In Minor Keys”. Megjithatë, edhe pse ideja fillestare lidhej me një ton më të qetë, java e parahapjes u shoqërua nga një përzierje e fortë politike dhe nga protesta që e zhvendosën vëmendjen përtej mureve të pavijoneve.
Prania e grupit aktivist “Pussy Riot” në Venecia u lidh me kundërshtimin ndaj përfshirjes së Rusisë, ndërsa të premten u zhvillua një grevë në shenjë proteste ndaj përfshirjes së Izraelit. Si pasojë, disa pavijone mbyllën dyert, përfshirë ato të Mbretërisë së Bashkuar, Austrisë dhe Francës. Këto zhvillime e bënë javën e parahapjes jo vetëm një moment prezantimesh artistike, por edhe një skenë ku tensionet politike ndërkombëtare u shfaqën hapur, në të njëjtin hapësirë ku vendet prezantojnë identitetet e tyre kulturore dhe artistike.
Bienalja e Venecias dhe protestat
Mes pamjeve që kanë tërhequr më shumë vëmendje janë ato të pavijonit austriak, ku shfaqen drejtuese të zhveshura të skafeve. Krahas tyre, danezët paraqiten me yje të pornografisë që shqetësohen për numrin e spermatozoideve te burrat, ndërsa fotografitë “Girlfriends” të Richard Prince vijnë si imazhe të përvetësuara nga revista të vjetra motoristësh. Këto elemente kanë krijuar diskutime të shumta, sidomos për mënyrën se si trupi femëror dhe lakuriqësia vendosen në qendër të disa prej prezantimeve të sivjetme. Disa gra që i panë këto punime nuk i pritën me entuziazëm, ose të paktën ngritën pyetjen se ku ishin të gjithë burrat në këtë tablo të ekspozuar me kaq shumë trupa femërorë.
Përfshirja e grupit feminist aktivist “Femen” bashkë me “Pussy Riot” solli edhe protestën e tyre karakteristike “topless”, duke e shtuar më tej përplasjen mes artit, aktivizmit dhe mesazheve politike. Kjo prani e drejtpërdrejtë e aktivistëve e bëri atmosferën më të ngarkuar, ndërsa vëmendja nuk u përqendrua vetëm te veprat e ekspozuara, por edhe te mënyra se si grupet protestuese përdorën trupin dhe performancën si mjete komunikimi publik. Në një edicion ku ekspozitat kombëtare synojnë të dallohen nga njëra-tjetra, format e protestës u bënë pjesë e pandashme e përvojës së vizitorëve.
Një nga temat më të pashmangshme të diskutimit ishte prania e rusëve në Bienale për herë të parë që nga lufta me Ukrainën. Ky rikthim u pa në një kontekst të ndjeshëm politik, për shkak të zhvillimeve që kanë shoqëruar konfliktin dhe reagimeve ndërkombëtare ndaj tij. Ditën e parë, nga pavijoni u dëgjua muzikë e fortë, ndërsa disa arka u vendosën jashtë përpara se të futeshin brenda, në mesin e turmave që festonin. Kjo skenë, me tinguj të lartë dhe lëvizje të vazhdueshme njerëzish, u bë pjesë e atmosferës së hapjes, ku arti dhe politika u përzien në mënyrë të dukshme.
Pavijoni austriak, që po tërheq shumë vëmendje dhe po ngre diskutime, është bërë një prej pikave më të komentuara të edicionit. Imazhet me drejtuese të zhveshura të skafeve, të vendosura krahas prezantimeve të tjera që lidhen me pornografinë, trupin dhe përvetësimin e fotografive nga kultura popullore, kanë hapur pyetje mbi kufirin mes provokimit artistik dhe përfaqësimit. Në të njëjtën kohë, pjesëmarrja e vendeve të reja si Somalia dhe Katari e zgjeron hartën e Bienales, duke e bërë edicionin e sivjetmë një takim të gjerë ku përballen stile, tema dhe ndjeshmëri të ndryshme.
Edhe pse ekspozita kryesore “In Minor Keys” lidhej me një dëshirë për qetësi dhe për “përmirësim”, realiteti i javës së parahapjes tregoi një Bienale të ngarkuar me kundërshti, protesta dhe debate. Nga pavijonet që mbyllën dyert për shkak të grevës kundër përfshirjes së Izraelit, te kundërshtimi i “Pussy Riot” ndaj pranisë së Rusisë, e deri te diskutimet për lakuriqësinë femërore në pavijone, edicioni i këtij viti e ka vendosur Venecian në qendër të vëmendjes botërore. Përtej çmimeve dhe prezantimeve kombëtare, Bienalja po shfaqet si një hapësirë ku arti pamor, aktivizmi dhe tensionet politike ndërkombëtare takohen në mënyrë të drejtpërdrejtë.
Botuar fillimisht në Koha.net
