Shkrimtari i njohur serb Svetisllav Basara thotë se Serbia ka arritur të fshehë për një kohë të gjatë gjurmët institucionale të saj lidhur me Kosovën, por thekson se “qelbësira” tashmë ka dalë në sipërfaqe. Në qendër të argumentit të tij është periudha pas luftës dhe mënyra se si, sipas tij, shteti ka vepruar për ta mbyllur historinë përpara se të bëhej plotësisht e dukshme.
Basara vlerëson se gjurmët institucionale të Serbisë në Kosovë u zhdukën përfundimisht në Kumanovë në vitin 1999. Sipas tij, ky moment shënon një pikë ku mekanizmat e regjimit dhe llogaritë politike nuk mundën më të vazhdojnë në të njëjtën mënyrë. Ai e lidh këtë me një periudhë ku përgjegjësitë nuk u adresuan realisht, ndërsa rrëfimet zyrtare u ndërtuan që të mbulonin atë që kishte ndodhur.
Ndërkohë, autori i njohur e shtron edhe një paralelë tjetër: ai thotë se regjimi autokratik i Aleksandar Vuçiqit dhe lëvizja aktuale e studentëve, sipas perceptimit të tij, janë njëlloj shkatërrimtare për Serbinë. Basara nuk i sheh këto si forca që mund të çojnë në ndryshime konstruktive, por si dy drejtime që, sipas tij, përfundojnë duke prodhuar të njëjtin rezultat negativ për vendin.
Në bisedën e tij për revistën “Radar”, shkrimtari argumenton se konfrontimi mes dy palëve nuk sjell asnjë rreze shprese për transformim. Ai e përshkruan situatën si një përplasje, ku, edhe nëse fiton njëra anë, shoqëria serbe nuk del e fituar. Në këtë narrativë, humbja për të ardhmen e vendit është e pandryshueshme, sepse thelbi i problemit, sipas tij, nuk adresohet.
Basara thekson se, pavarësisht se cila anë triumfon në këtë përballje, pasoja mbetet e rëndë për shoqërinë serbe. Kjo tezë lidhet drejtpërdrejt me bindjen e tij se sistemi dhe sjellja politike nuk po e lejojnë një ripërtëritje të vërtetë. Për të, vazhdimësia e logjikës së përplasjes—qoftë në formë të pushtetit autokratik, qoftë në formë të protestës—nuk e zgjidh çështjen e madhe të së shkuarës, por e mban atë të hapur.
Qelbësira, thotë Basara, ka dalë në sipërfaqe
Gjatë shpjegimit të tij, shkrimtari serb e vendos theksin te marrëdhënia mes së shkuarës dhe të tashmes. Kur thotë se gjurmët institucionale “u zhdukën përfundimisht”, ai nënkupton se proceset politike nuk arritën të prodhonin transparencë të plotë, por krijuan një lloj mbulese. Kur kjo mbulesë prishet dhe dalin gjurmët, sipas mënyrës së të menduarit të tij, shoqëria përballet me atë që ka zgjedhur të mos e shohë deri në momentin e fundit.
Një element tjetër në argumentin e Basarës është lidhja e qëndrimeve politike me dinamikat shoqërore. Ai e sheh lëvizjen e studentëve si pjesë të një skenari më të gjerë, ku gjithçka kthehet në përplasje për pushtet, ndikim dhe drejtim. Në këtë optikë, edhe energjia e protestës nuk mjafton, nëse nuk krijon një rrugë të qartë për ndryshim, duke shmangur logjikën e konfliktit që e mban shoqërinë në të njëjtën pikë.
Në përfundim të arsyetimit të tij, Basara e rreshton tezën te bindja se Serbia po përballet me pasoja afatgjata të mënyrës si është menaxhuar e shkuara. Për të, prirjet e tanishme politike nuk po e çojnë vendin drejt një transformimi të vërtetë. Ai sugjeron se përballja aktuale nuk do të sjellë një fitore të vërtetë për askënd, sepse shoqëria do të mbetet e ngarkuar me humbjen e vet morale dhe historike.
Botuar fillimisht në Albeu
