Analizat e reja të gjakut që premtojnë të parashikojnë Alzheimerin vite përpara se të shfaqen simptomat, po tërheqin shumë vëmendje te njerëzit që shqetësohen për demencën në moshë të shtyrë. Por, edhe pse ideja tingëllon joshëse, mjekët theksojnë se këto teste ende nuk janë plotësisht të gatshme dhe, për më tepër, nuk i zgjidh të gjitha shqetësimet që lidhen me rrezikun e demencës.
Administrata Amerikane e Ushqimit dhe Barnave (FDA) ka miratuar katër analiza gjaku që i ndihmojnë mjekët të përcaktojnë nëse Alzheimeri apo ndonjë problem tjetër është shkaku i problemeve me kujtesën ose i simptomave të tjera njohëse të një personi. Këto analiza synojnë të ofrojnë një diagnostikim më të qartë për mjekët, ndërsa pacientët shpresojnë se një përgjigje më e hershme do t’u vijë në ndihmë në kohë.
AP ka raportuar se një diagnozë më e shpejtë mund t’i ndihmojë personat me Alzheimer në fazat e hershme që të kualifikohen për barna, të cilat mund të ngadalësojnë, në një masë të kufizuar, përkeqësimin e simptomave. Në praktikë, ideja është që trajtimi të nisë sa më herët që të jetë e mundur, duke rritur shanset që terapia të ketë efekt. Megjithatë, kjo nuk do të thotë se analizat janë zgjidhje universale për këdo.
Analizat e gjakut ndihmojnë, por nuk zëvendësojnë kontrollin e faktorëve të rrezikut
Specialistët e demencës thonë se edhe njerëzit që aktualisht nuk kanë simptoma nuk duhet domosdoshmërisht t’i bëjnë këto analiza, pavarësisht interesit që krijojnë. Sipas tyre, testet nuk janë as të miratuara dhe as të rekomanduara për këtë grup personash, pra për individë të shëndetshëm që thjesht duan të “kontrollojnë” rrezikun. Përtej kësaj, disa ekspertë paralajmërojnë se një test i bërë jashtë një kuadri të caktuar kërkimor mund të krijojë pritshmëri që nuk përputhen me realitetin.
Nicholas Ashton, ekspert i analizave mjekësore nga Banner Health në Arizona, është shprehur se personat e shqetësuar që në fakt janë të shëndetshëm nuk duhet t’i bëjnë këto analiza jashtë një studimi kërkimor. Mesazhi kryesor është se testimi i hershëm, pa indikacione mjekësore dhe pa udhëzimin e duhur, mund të mos ofrojë informacionin që njerëzit shpresojnë të marrin.
Studiuesit, nga ana tjetër, rekomandojnë që vëmendja të përqendrohet te trajtimi i faktorëve të rrezikut për trurin që mund të parandalohen. Një studim i madh ka zbuluar se njerëzit që arrinin moshën e mesme pa pasur tension të lartë të gjakut, pa diabet dhe pa pirë duhan, jetonin shumë më gjatë pa demencë—afërsisht 13 vjet më shumë—sesa ata që i kishin të treja këto probleme shëndetësore në të 50-at. Kjo e zhvendos diskutimin nga ideja e testimit të hershëm drejt parandalimit të rrezik faktorëve të njohur.
Josef Coresh nga “NYU Langone Health”, autori kryesor i studimit, ka këshilluar që veprimet të jenë “agresive”: sa më vonë të prekeni nga këto sëmundje, aq më shumë përfitime shëndetësore mund të keni. Përtej fjalëve, logjika e qasjes lidhet me kontrollin e shëndetit kardiometabolik dhe zakoneve, të cilat ndikojnë drejtpërdrejt në rrezikun për probleme njohëse më vonë në jetë.
Ndërkohë, histori personale si ajo e Mark Yost tregojnë pse këto analiza po interesojnë njerëzit edhe kur nuk ka simptoma. Mark Yost, 60 vjeç nga Phoenix, ka thënë se i shqetësohet rreziku i tij edhe pse nuk ka shenja. Ai tha se dëshiron të dijë “në çfarë gjendjeje” është dhe, nëse shfaqen shenja të problemeve, të dijë “çfarë mund të bëjë për ta shmangur ose për ta ngadalësuar”. Edhe pse shqetësimi është i kuptueshëm, ekspertët e demencës theksojnë se analizat e gjakut nuk janë ende përgjigjja e duhur për të gjithë, në çdo situatë.
Nuk është e qartë se çfarë e shkakton Alzheimerin, por shenjat karakteristike të tij lidhen me forma jonormale të dy proteinave—beta-amiloid dhe (në vazhdim të trajtimit) proteinat e tjera që lidhen me proceset e sëmundjes.
Botuar fillimisht në Koha.net
