Një cikël i ri reagimesh dhe protestash po ndodh aktualisht në hapësirën politike shqiptare, dhe në këtë kontekst po ngrihet edhe një pyetje që lidhet drejtpërdrejt me ndikimin e Aktgjykimit të Hagës. Komenti i paraqitur nga Fadil Maloku, i publikuar më 22 shtator 2026, orientohet te fakti se Serbia, përballë atij aktgjykimi, mund të mos arrijë atë që shpresonte: polarizimin e skajshëm, përçarjen identitare dhe një zhvillim që do të shkonte drejt një skenari të rëndë, deri në formë të një lufte civile.
Sipas arsyetimit të tij, një pjesë e planifikimit të Serbisë lidhej me pritjen që shoqëria shqiptare do të përçahej pas shpalljeve dhe proceseve të mëvonshme, duke e bërë më të lehtë kontestimin e vazhdueshëm në vende e forume të ndryshme vendimmarrëse. Maloku e lidh këtë me idenë se “arkitektët” e Aktgjykimit drakonik në Hagë kanë parashikuar, por edhe kanë punuar për gati tri dekada, që të ndodhte pikërisht ajo fragmentim i madh që do të dobësonte kohezionin e brendshëm dhe do të krijonte kaos politik e shoqëror.
Në kundërpeshë të këtij skenari, autori thekson se shoqëria shqiptare nuk ka hyrë në një rrjedhë të tillë të parashikuar. Ai sjell si pikënisje periudhën kur komunitetet u përfshinë në “deliriumin e vetëkënaqësisë kolektive”, që lidhet me aktin e shpalljes së pavarësisë dhe fillimin e procesit të shtetdërtimit. Në këtë periudhë, sipas tij, energjitë sociale dhe politike nuk u drejtuan drejt copëtimit, por drejt ndërtimit të identitetit shtetëror dhe konsolidimit të brendshëm.
Megjithatë, fokusi kryesor në shkrim vendoset te protestat që po organizohen aktualisht. Argumenti është se shpresa e Serbisë për fragmentim, përçarje dhe polarizim nuk po realizohet as në këtë valë të re reagimesh. Maloku shprehet se këto protesta, me gjasë, mund të zgjasin ndikimin e tyre pozitiv në kohë, duke e bërë më të vështirë që skenari i Serbisë të përkthehet në një realitet të qëndrueshëm.
Protestat mund të hapin rrugë për dy binarë të kundërt
Shkrimi e ndërton analizën në dy binarë që mund të dalin nga zhvillimet aktuale. Binar i parë, siç e përshkruan autori, lidhet me një homogjenizim emocional kombëtar dhe me një potencial të rritur për konsolidim. Ideja këtu është se pjesëmarrja në protesta dhe mobilizimi publik mund të rrisin ndjesinë e përbashkët, të ulin hapësirat e përçarjes dhe të shndërrohen në një energji koherente, që e mban të bashkuar subjektin politik e shoqëror.
Binar i dytë, sipas Malokut, ka lidhje me një rrezik potencial: polarizimin dhe tensionin e shfrenuar rajonal. Në këtë pjesë të argumentit, autori thekson se Serbia mund të përdorë Aktgjykimin e Hagës në të gjitha forumet vendimmarrëse për të vazhduar kontestimin. Kjo nënkupton se edhe nëse brenda vendeve shqiptare synimi i protestave shkon drejt konsolidimit, jashtë kufijve mund të ketë përpjekje për ta interpretuar dhe përdorur zhvillimin si instrument presioni dhe për të nxitur tensione më të mëdha në rajon.
Nga këndvështrimi i paraqitur, shpresa e Serbisë mbetet e lidhur me përçarjen dhe me krijimin e një mjedisi ku negociatat dhe qëndrimet politike të kohës së pasluftës zëvendësohen me kushte të reja. Autori nënvizon se, nëse protestat “çlirohen” nga kornizat tradicionale partiake, atëherë ato do të krijojnë kondita të reja “negociuese”, si me Serbinë, ashtu edhe me qendrat e reja vendimmarrëse që po marrin formë. Në përfundim, shkrimi mbyllet me një paralajmërim të qartë: zhvillimet mund të ecin në drejtime të ndryshme, por është pikërisht dinamika e dy binarëve që përcakton se sa i fortë do të jetë konsolidimi dhe sa i madh mund të jetë rreziku i tensioneve rajonale.
Botuar fillimisht në Koha.net
