Kur një fëmijë nis e ndihet i/e shqetësuar, prindërit shpesh reagojnë instinktivisht. Ata duan ta ndalojnë menjëherë atë ndjenjë që e shohin te vogli i tyre, duke menduar se po e mbrojnë. Nëse vajza juaj ka frikë të shkojë në një festë ditëlindjeje, mund të zgjidhet që ajo të mos shkojë. Nëse djali është i shqetësuar se mos ju nuk do ta merrni nga shkolla, mund ta siguroni se do të jeni patjetër aty.
Megjithatë, këto veprime që duket se vijnë nga dashuria, mund ta forcojnë ankthin në planin afatgjatë. Në këtë logjikë futet një koncept që psikologët dhe terapistët e përmendin shpesh: “akomodim familjar”. Bëhet fjalë për ato raste kur prindërit ndryshojnë sjelljen, rutinën ose pritjet e tyre që fëmija të shmangë ose të lehtësojë ankthin. Rregullimi mund të jetë i dukshëm, por edhe shumë delikat, pa e vënë re menjëherë si model.
Ndonjëherë prindi mund të reagojë në vend të fëmijës. Për shembull, nëse fëmija është i turpshëm dhe ngurron të kërkojë vetë ndihmë, një prind mund t’i dërgojë email mësueses për të rregulluar situatën. Në raste të tjera, tensioni ulet vetëm përkohësisht: fëmija ndihet i lehtësuar, dhe kështu ndihmat “funksionojnë” në atë moment. Situata e pakëndshme shmanget dhe tensioni zhduket, por problemi është se fëmija humbet një mundësi të rëndësishme: të mësojë se mund ta tolerojë shqetësimin dhe ta përballojë me sukses atë që i duket e vështirë.
Akomodimi familjar e forcon ankthin, sepse ia heq mundësinë të përballet
Çfarë tregon hulumtimi? Studimet theksojnë se prindërit shpesh ndryshojnë mënyrën si sillen dhe si e organizojnë rutinën në familje, pikërisht që t’iu përshtaten ankthit të fëmijës së tyre. Një studim me 75 prindër të fëmijëve me çrregullime ankthi zbuloi gjithashtu se nivelet më të larta të “akomodimit familjar” shoqëroheshin me simptoma më të rënda ankthi. Kjo nuk do të thotë se prindërit “shkaktojnë” ankthin e fëmijëve të tyre, por tregon se si reagimet brenda familjes ndaj stresit mund të kthehen në pjesë të një cikli që është i vështirë të ndërpritet.
Shmangia, në afat të shkurtër, zakonisht ul ankthin. Por fëmijët, për të ecur përpara, kanë nevojë të zbulojnë se mund të ndihen të shqetësuar dhe prapëseprapë ta përballojnë situatën. Dallimi është thelbësor: qëllimi nuk duhet të jetë t’i rritim fëmijët që të mos ndjejnë kurrë ankth, sepse kjo nuk është realiste. Qëllimi është t’i ndihmojmë të mësojnë se ndjenjat e pakëndshme nuk nënkuptojnë automatikisht rrezik, dhe se ato mund të tolerohen.
Ndërkohë, rol të rëndësishëm luan edhe ankthi i prindit. Të shohësh fëmijën të panikësohet para shkollës, ose ta shikosh duke qarë kur të largohesh, mund të jetë jashtëzakonisht e vështirë. Nëse vetë je i/e prekur nga ankthi, pasiguria bëhet edhe më e rëndë. Në këto raste, ankthi i konsiderueshëm i një prindi mund të ndikojë praktikisht në çdo pjesë të jetës familjare: mëngjeset shndërrohen në një luftë për ta çuar fëmijën në shkollë, sidomos nëse ka vështirësi në bashkëveprimin me bashkëmoshatarët. Prindi mund të parashikojë vazhdimisht atë që “mund të shkojë keq”, të ketë vështirësi të përqendrohet në punë dhe të mendojë për problemet e fëmijës edhe natën.
Edhe para se fëmija ta shprehë shqetësimin, prindi nis ta ngushëllojë. Nëse fëmija e ka një ditë të vështirë, prindi mund të kontaktojë shkollën duke ofruar zgjidhje ose duke kërkuar që ta lërë në shtëpi që të shmangen situata të sikletshme me bashkëmoshatarët. Kjo nuk do të thotë se prindi është fajtor. Ankthi i fëmijës është kompleks dhe ndikohet nga shumë faktorë: temperament, gjenetikë, përvoja jetësore dhe mjedis. Por me kalimin e kohës, ankthi i një anëtari të familjes mund të ndikojë te të gjithë, duke krijuar një model sjelljeje që përsëritet vazhdimisht dhe e përkeqëson situatën.
Një qasje tjetër nis me ndryshimin e pyetjes. Në vend të “Si ta bëj fëmijën tim të ndalojë së ndjeri ankth?”, sugjerohet: “Si ta ndihmoj fëmijën tim të mësojë të përballojë ankthin?”. Edhe fjalët që përdoren kanë peshë. Në vend të “Nuk ke pse të shqetësohesh”, provohet të thuhet: “E shoh që je i shqetësuar. Kjo është e sikletshme. Jam këtu për ty dhe e di që mund ta përballosh. Jam këtu për të të ndihmuar.” Kjo qasje mund të sjellë rezultate të ndryshme: ndarja e një situate të frikshme në hapa më të vegjël, që fëmija të provojë diçka vetë, të ketë hapësirë për të përjetuar një dozë pasigurie ndërkohë që prindi është pranë.
Është e rëndësishme që mbështetja të mos hiqet dhe që fëmija të mos detyrohet të hyjë në situata për të cilat nuk është ende gati. Qëllimi nuk është të injorohet shqetësimi, por të tregohet mirëkuptim për atë që është e vështirë, ndërkohë që i bëhet e qartë se mund ta kapërcejë gradualisht. Për rastet e ankthit tek fëmijët përdoret shpesh terapia njohëse-sjellore (CBT), e cila trajton mënyrën si mendimet dhe sjelljet ndikojnë te ankthi.
Botuar fillimisht në Telegrafi
