Më 1 nëntor 2026, në skenën e Qendrës së Arteve Performuese të Universitetit Shtetëror të New York-ut, në Purchase (SUNY Purchase Performing Arts Center), në adresën 735 Anderson Hill Road, Purchase, New York 10577, u zhvillua Festivali i 34-të Shqiptar. Ngjarja u paraqit si njëra prej veprimtarive më të rëndësishme dhe më jetëgjata kulturore të bashkësisë shqiptare në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
Për më shumë se tri dekada, festivali ka arritur të bashkojë shqiptarë që vijnë nga të gjitha trevat. Ai është kthyer në një dëshmi të gjallë të dashurisë për gjuhën, kulturën, historinë, traditat dhe identitetin kombëtar. Sipas vetë frymës që e shoqëron, festivali nuk është thjesht një manifestim artistik, por një ngjarje me peshë të veçantë shoqërore, kulturore dhe atdhetare, ku brezat takohen, kujtojnë rrënjët e tyre dhe ua përcjellin pasardhësve trashëgiminë e të parëve.
Kisha Katolike Shqiptare, gjatë historisë së saj shumëvjeçare, ka dhënë një kontribut të çmuar në shërbim të fesë, kombit dhe atdheut. Në periudha të ndryshme, institucionet fetare dhe meshtarët shqiptarë kanë luajtur rol të rëndësishëm në ruajtjen e gjuhës, të arsimit, të traditave dhe të ndërgjegjes kombëtare. Ky mision vijoi edhe në mërgatën shqiptare në Amerikë, ku nevoja për të ruajtur lidhjet me vendlindjen dhe për të bashkuar bashkatdhetarët e shpërndarë në një kontinent të largët mori një rëndësi të veçantë.
Është pikërisht në këtë frymë që lindi ideja e organizimit të një festivali të përbashkët shqiptar. Duke kuptuar se mërgimtarët kishin nevojë për një hapësirë ku të takoheshin, të njiheshin më mirë dhe të ruanin lidhjet me gjuhën e kulturën e tyre, meshtarët shqiptarë ndërmorën një nismë për të krijuar një veprimtari që do t’i bashkonte të gjithë. Në qendër të saj u vendos domosdoshmëria që të mos kishte dallim krahine, përkatësie fetare apo prejardhjeje.
Për këtë qëllim u angazhuan meshtari i nderuar Rrok Miredita, Dom Pjetër Popaj, Këshilli i Kishës dhe kryetari i atëhershëm i tij, Tonin Mirakaj, së bashku me organizatorë e bashkëpunëtorë të tjerë të komunitetit kishtar. Përmes përkushtimit dhe bashkëpunimit të tyre u hodhën themelet e një tradite që do të fitonte rëndësi të jashtëzakonshme për bashkësinë shqiptare në Amerikë. Kështu, më 20 tetor 1991, në Lehman Center for the Performing Arts, në Bronx të New York-ut, u organizua për herë të parë Festivali Shqiptar. Ishte një hap i rëndësishëm në historinë e organizimit kulturor të mërgatës.
Trashëgimia kombëtare i bashkon shqiptarët në çdo etapë të festivalit
Që në fillim, synimi ishte i qartë: të bashkoheshin shqiptarët e ardhur nga Shqipëria, Kosova, Mali i Zi, Ulqini, Plava e Gucia, Tuzi, Malësia e Madhe, Maqedonia e Veriut dhe të gjitha trevat e tjera shqiptare. Pavarësisht prejardhjes krahinore dhe përkatësisë fetare, secili duhej ta ndiente veten pjesë të një familjeje të madhe kombëtare. Që nga ajo datë, festivali nisi të shndërrohej në një traditë të qëndrueshme, e cila u zhvillua vit pas viti nën drejtimin dhe përkushtimin e organizatorëve, me rolin e veçantë të Dom Pjetër Popajt dhe të Këshillit të Kishës.
Festivali i 34-të e dëshmoi edhe një herë këtë frymë bashkimi. Në sallë u mblodhën mijëra shqiptarë: burra e gra, të rinj e të reja, fëmijë dhe familje të tëra. Pamja u shfaq mbresëlënëse teksa njerëz nga krahina të ndryshme shqiptare takoheshin me gëzim, përshëndeteshin përzemërsisht, bisedonin në gjuhën amtare dhe ndanin një ndjenjë të përbashkët përkatësie. Në këtë aktivitet nuk u vu re ndarje krahinore apo fetare; në qendër qëndronte fakti se pjesëmarrësit e ndienin veten pjesë të një kombi dhe të një historie të përbashkët.
Një vend i veçantë në këtë veprimtari zuri bekimi dhe fjala e Dom Pjetër Popajt. Përpara fillimit të programit artistik, ai bekoi të pranishmit dhe festivalin, duke përcjellë urimet dhe bekimet e Zotit për shqiptarët dhe trojet tona. Në mesazhin e tij, Dom Pjetër Popaj theksoi rëndësinë e këtyre tubimeve për ruajtjen e identitetit kombëtar, të gjuhës, të traditave, të zakoneve dhe të historisë shqiptare. Ai rikujtoi se shqiptarët jetojnë larg vendlindjes, në një shtet dhe në një kontinent tjetër, ku fëmijët dhe brezat e rinj rriten në një mjedis të ndryshëm nga ai i të parëve. Për këtë arsye, u nënvizua roli që familjet dhe bashkësia shqiptare të qëndrojnë të bashkuara, të ruajnë gjuhën amtare, të njohin historinë e tyre dhe t’ua përcjellin brezave të ardhshëm vlerat që i kanë mbajtur shqiptarët të lidhur me njëri-tjetrin. Fjala e tij u shfaq si një thirrje për bashkim, mirëkuptim dhe përgjegjësi ndaj trashëgimisë kombëtare, ndërsa pas bekimit nisi edhe programi artistik me paraqitjen e fëmijëve të veshur me kostumet përkatëse.
Botuar fillimisht në Bota Sot
