Edhe pse prania ushtarake amerikane në Irak ka hyrë në një fazë të re, ndikimi i SHBA-së në vend nuk kufizohet vetëm te çështjet e sigurisë. Një nga mënyrat kryesore përmes së cilës Uashingtoni mban peshë në Irak lidhet me menaxhimin e të ardhurave nga nafta, të cilat vazhdojnë të ruhen në një sistem financiar amerikan.
Shtetet e Bashkuara kanë pasur rol të rëndësishëm në administrimin e të ardhurave të naftës irakiane që prej vitit 2003. Mekanizmi kryesor është llogaria e Bankës Qendrore të Irakut në Rezervën Federale të New Yorkut, një skemë që ka vijuar të funksionojë edhe në vitet pasuese, sipas raportimeve të mediave ndërkombëtare.
Në fillim, pas pushtimit të Irakut në vitin 2003, Autoriteti i Përkohshëm i Koalicionit, i drejtuar nga SHBA-ja, krijoi një fond të veçantë për të menaxhuar të ardhurat e naftës. Ky fond u quajt Fondi për Zhvillimin e Irakut, i njohur si DFI. Qëllimi i tij ishte mbledhja e të ardhurave nga nafta për të financuar rindërtimin dhe zhvillimin e vendit, me objektiva që lidhen drejtpërdrejt me nevojat pas periudhës së luftës.
Përveç funksionit të parë, mekanizmi u dizajnua edhe për një arsye tjetër: të mbrohte këto të ardhura nga pretendimet dhe paditë që lidhnin me regjimin e Saddam Husseinit. Në këtë mënyrë, të ardhurat e naftës nuk mbeteshin vetëm çështje e të ardhurave të qeverisë, por edhe instrument që kërkonte garanci ligjore dhe financiare për të parandaluar rrezik të mundshëm nga procese gjyqësore.
Nafta e Irakut mbahet përmes një llogarie në SHBA, duke i dhënë Uashingtonit levë
Mekanizmi u krijua përmes një urdhri ekzekutiv të presidentit të atëhershëm amerikan George W. Bush. Më pas, skema u rinovua nga presidentët amerikanë në vijim, duke ruajtur praktikisht vazhdimësinë e saj. Me kalimin e kohëve, DFI-ja u shndërrua në një llogari të Bankës Qendrore të Irakut në Rezervën Federale të New Yorkut, ku të ardhurat e naftës vijojnë të mbahen dhe të administrohen në kuadër të atij sistemi.
Pikërisht ky detaj shpjegon pse për Uashingtonin ka rëndësi të veçantë. Nafta është burimi kryesor i të ardhurave të shtetit irakian dhe përbën rreth 90% të buxhetit të vendit. Për këtë arsye, mënyra se si menaxhohen të ardhurat nga nafta ndikon drejtpërdrejt te funksionimi i ekonomisë dhe te financat publike të Irakut, duke e bërë mekanizmin një element me peshë në marrëdhëniet ndërshtetërore.
Raportimet tregojnë se lidhja me sistemin financiar amerikan i jep SHBA-së një lloj levë ekonomike. Në vitin 2020, kur qeveria irakiane kërkoi largimin e trupave amerikane, Washingtoni raportohet se kërcënoi me ndërprerjen e qasjes së Irakut në fondet që mbahen në Rezervën Federale. Më pas, Bagdadi tërhoqi kërkesën për largimin e trupave. Edhe pse Iraku ka fituar më shumë kontroll mbi financat e tij gjatë viteve, kjo lidhje me sistemin e SHBA-së mbetet një komponent i rëndësishëm në marrëdhëniet mes dy vendeve.
Nga ana tjetër, zyrtarë irakianë të cituar në raportime kanë theksuar se mekanizmi ka ndihmuar në ruajtjen e stabilitetit financiar të vendit dhe në mbrojtjen e të ardhurave shtetërore. Ndërkohë, mbajtja e rezervave në sistemin financiar amerikan shihet edhe si mënyrë për të rritur besimin ndërkombëtar te menaxhimi i të ardhurave nga nafta, duke lehtësuar edhe qasjen e Irakut në financime dhe bashkëpunim ndërkombëtar.
Botuar fillimisht në Koha.net
