Ka histori që tregohen vetëm për t’u kujtuar, dhe ka edhe të tjera që duket sikur nuk ndalen kurrë, sepse prekin diçka më të thellë se vetë ngjarja. Legjenda e Konstandinit dhe Doruntinës bën pjesë pikërisht te kjo e dyta. Në qendër të saj nuk qëndron vetëm dashuria mes një vëllai dhe një motre, por edhe një premtim kaq i fortë sa, sipas rrëfimit popullor, i detyron edhe të vdekurit të ngrihen.
Sipas variantit më të njohur të legjendës, në një familje jetonin një nënë, djemtë e saj dhe vajza e vetme, Doruntina. Familja e kishte të qartë se një ditë do të vinte koha që vajza të martohej, por kur erdhi momenti, u paraqit një kërkesë nga një vend shumë i largët. Largësia ishte kaq e madhe, sa lindte një shqetësim i menjëhershëm: nëse Doruntina do të largohej aq larg, kush do t’ia sillte përsëri në shtëpi?
Mes vëllezërve, vetëm Konstandini mori përsipër përgjegjësinë. Ai i premtoi nënës se, sa herë që ajo do të dëshironte Doruntinën pranë vetes, ai do të shkonte dhe do ta sillte. Kështu u krijua një lloj sigurie në mendjen e nënës, sikur premtimi i të birit do të kishte fuqinë të kapërcente çdo pengesë. Prej asaj dite, kur Doruntina nisi jetën larg shtëpisë, nëna e mbajti shpresën te fjalët e Konstandinit.
Megjithatë, legjenda hap një kthesë që e zhvendos historinë nga një fatkeqësi e zakonshme në territorin e besimit dhe të tregimeve të çuditshme. Në variantet më të njohura të legjendës, djemtë e familjes vdesin. Doruntina ndodhet larg dhe nuk di asgjë për fatkeqësinë që kishte goditur shtëpinë e saj. E dëshpëruar, nëna shkon te varri i Konstandinit, duke u përpjekur të gjejë përgjigje dhe të mbajë gjallë shpresën se premtimi i tij s’kishte përse të mbyllej me vdekjen.
Te varri, pyetja e saj është ajo që e ndez gjithë legjendën. Si mund të qëndronte i qetë në varr, kur motra vazhdonte të ishte larg dhe nëna kishte mbetur e vetme? Dhe pikërisht këtu historia largohet nga bota e përditshme dhe futet në logjikën e legjendës, ku një thirrje mund të arrijë më shumë se sa besohet. Sipas rrëfimit popullor, thirrja e nënës arrin deri te i vdekuri. Konstandini, edhe pse nuk ishte më gjallë, merr kalin dhe niset drejt vendit ku jetonte Doruntina.
Premtimi i Konstandinit e mposht vdekjen
Kur mbërrin, Doruntina nuk e di se vëllai i saj ka vdekur. Ajo e sheh Konstandinin përpara saj dhe beson se ai ka ardhur, pikërisht ashtu si kishte premtuar, për ta çuar te nëna. Në këtë moment, legjenda e vendos të gjithë peshën te besa: është besimi i Doruntinës ai që e bën takimin të duket i natyrshëm, edhe pse në sfond është diçka e jashtëzakonshme. Por rrëfimi nuk e lë pa shenja udhëtimin e Konstandinit, sepse gjatë rrugës Doruntina fillon të vërejë diçka të pazakontë.
Në disa variante të legjendës, ajo ndien mbi të erën e dheut, sikur afërsia me të tjerët bart edhe shenjën e varrit. Në variante të tjera, Doruntina habitet nga heshtja dhe ftohtësia e tij, duke kuptuar se nuk ka të bëjë me një udhëtim të zakonshëm. Kur më në fund mbërrijnë pranë shtëpisë, Konstandini e lë Doruntinën dhe largohet. Në këtë pikë, historia bëhet edhe më e qartë: Doruntina ndodhet larg, djemtë kanë vdekur dhe nuk ka mbetur askush që ta sjellë atë pranë nënës. Por atëherë lind pyetja që përmbledh gjithë zemrën e legjendës, një pyetje që duket se i drejtohet vetë ligjeve të jetës dhe vdekjes: por Konstandini kishte kohë që ishte i vdekur.
Botuar fillimisht në Bota Sot
