Pravoslav Perić, i njohur sot si Patriarku Porfirije i Kishës Ortodokse Serbe, shfaqet në publik si një figurë teologjike e ndërtuar hap pas hapi. Por rruga e tij ka edhe një dimension që tërheq vëmendjen: nisja e hershme si student i arkeologjisë, përpara se të kalonte te teologjia, murgërimi dhe karriera akademike. Një profil i tillë i krijon hapësirë debatit, sepse ndërkohë që shtresat e arkeologjisë premtojnë “fakte”, politika e kujtesës shpesh i riorganizon ato, duke shtuar narracione të reja mbi njëra-tjetrën.
Porfirije u lind më 22 korrik 1961 në Bečej, në Vojvodinë. Ai përfundoi gjimnazin në Novi Sad më 1980 dhe më pas ndoqi studimet për arkeologjinë në Fakultetin Filozofik të Universitetit të Beogradit. Në të dhënat publike të njohura deri më sot nuk rezulton që ai t’i ketë përfunduar ato studime dhe as që të jetë diplomuar si arkeolog. Gjithashtu, nuk është identifikuar ndonjë e dhënë e besueshme për lokalitetet ku ai mund të ketë marrë pjesë në gërmime arkeologjike studentore. Megjithatë, fakti që Patriarku i sotëm e nisi formimin universitar në këtë drejtim mbetet i veçantë.
Në mesin e viteve tetëdhjetë, Perić u orientua drejt teologjisë dhe jetës monastike. Në Manastirin e Deçanit ai u murgërua dhe mori emrin Porfirije. Emri rrjedh nga greqishtja “Porphyrios”, duke sjellë kështu një lidhje simbolike me traditën gjuhësore e kulturore që shoqëron figurat kishtare. Ky hap ishte pikë kthese, sepse e largoi atë nga rruga akademike e arkeologjisë dhe e hodhi në një trajektore krejt tjetër: atë të formimit fetar, disiplinës monastike dhe ngritjes institucionale brenda Kishës Ortodokse Serbe.
Me kalimin e viteve, Porfirije u ndërtua si figurë universitare dhe kishtare. Përveç rrugës monastike, ai u përball edhe me dimensione të tjera të rolit të tij publik, ku ndërthuren autoriteti fetar dhe përplasjet për mënyrën se si kujtohen ngjarjet historike. Në këtë kontekst, debati për figura dhe ngjarje të diskutueshme shfaqet si pjesë e profilit të tij. Një nga kontradiktat më të dukshme të figurës së Porfirijes u shfaq më 7 shtator 2026, kur ai drejtoi personalisht shërbesën mortore për Ratko Mladićin, ish-komandantin e Ushtrisë së Republikës Serbe.
Shërbesa mortore për Mladićin u bë temë e gjerë diskutimi pikërisht për shkak të ngarkesës që mbart figura e tij në kujtesën publike dhe në historinë e luftës në rajon. Në të njëjtën kohë, rreth Porfirijes u ngrit edhe pyetja se çfarë kuptimi ka roli i tij në ritin fetar kur bie në sy lidhja me debatin publik rreth përgjegjësive dhe viktimave të viteve të konfliktit. Politika e kujtesës, siç e sugjeron edhe vetë mënyra se si trajtohen këto raste në hapësirën publike, mund të vendosë “shtresa” të reja mbi faktet, por nën to mbeten dëshmitë, vendimet gjyqësore dhe sidomos viktimat.
Kur kujtesa politike prek figurën fetare
Rasti i shërbesës së 7 shtatorit 2026 e vuri Porfirijen në qendër të vëmendjes, jo vetëm për aktin ceremonial, por edhe për mënyrën se si ai u interpretua nga publiku. Në një seri debatesh, arkeologjia shërben si metaforë për “heqjen e shtresave” deri te ajo që konsiderohet fakt. Por kur bëhet fjalë për kujtesën e luftës dhe për figurat e kontestuara, narrativat politike mund të vazhdojnë të mbulojnë ose të rikonfigurojnë atë që konsiderohet e dokumentuar. Në këtë terren, Porfirije del si personazh që ndërthur formimin e tij të hershëm akademik dhe autoritetin e tanishëm kishtar, duke i dhënë kështu më shumë peshë interpretimit publik të rolit të tij.
Edhe pse biografia e tij tregon se u nis si student i arkeologjisë, rruga që ai ndoqi më pas e çoi në pozita që kulmuan me drejtimin e Kishës Ortodokse Serbe. Në të njëjtën kohë, ngjarje si ajo e 7 shtatorit 2026 e kanë ecurinë e figurës së tij në publik të lidhur fort me debatet mbi kujtesën historike. Përreth Porfirijes, ky diskutim vazhdon të mbajë në fokus jo vetëm aktivitetet fetare, por edhe mënyrën se si ato lidhen me vendime, dëshmi dhe viktima që lidhen me periudhën e luftërave në rajon. Për këtë arsye, historia e tij personale shndërrohet në një rast më të gjerë për të kuptuar se si akademikja, teologjia dhe politika e kujtesës mund të takohen në të njëjtin profil publik.
Botuar fillimisht në Koha.net
