Një dokumentar investigativ francez ka hedhur dritë mbi lidhjet që shtrihen mes mafies serbe, huliganëve të futbollit dhe strukturave shtetërore. Në film, Serbia përshkruhet si një nga nyjet kryesore të krimit të organizuar në Evropë, ku rrjetet e nëntokës nuk veprojnë të izoluara, por ndërthuren me elementë që lidhen me kontrollin dhe influencën në terren.
Gazetari francez Jerome Pira, i cili prej dy dekadash investigon botën e krimit, ka udhëtuar në Serbi për të ndjekur gjurmët e armëve që, sipas hetimit të dokumentarit, furnizojnë grupe kriminale në Evropën Perëndimore. Rruga e ndjekur nga investigimi e paraqet trafikimin e armatimit si një zinxhir me nyje ballkanike, ku shpesh përmenden Serbia dhe Bosnja si origjinë e furnizimeve të paligjshme.
Në dokumentar theksohet se shumica e armëve ilegale që përdoren nga bandat në Francë, Itali apo Gjermani vijnë nga Ballkani. Për këtë, filmi sjell detaje të përcjella përmes takimeve me trafikantë armësh në Beograd, të cilët shpjegojnë hapur se si armët kalojnë drejt Evropës. Sipas këtyre pretendimeve, transporti bëhet përmes kamionëve turq ose përmes rrugëve ilegale që kalojnë nëpër Hungari dhe Kroaci.
Një pjesë e dokumentarit shkon edhe te mënyra se si krijohen rezervat dhe si ushqehet tregu. Një trafikant shprehet se “Shumica e armëve vijnë nga Bosnja për shkak të luftës. Ka ende shumë rezerva armësh nga ish-Jugosllavia”, duke shtuar se armët e shitura në Ballkan shkojnë me çmime që variojnë “për disa qindra euro”. Në këtë kontekst, dokumentari lidh gjithashtu trafikun e armëve nga Ballkani me ngjarje të mëvonshme jashtë rajonit, përfshirë sulmet terroriste në Bataclan në Paris.
Huliganët dhe shteti në të njëjtin mozaik kriminal
Por trafiku i armëve shfaqet vetëm si një pjesë e mozaikut. Dokumentari pretendon se Serbia, prej vitesh, është kthyer në qendër të trafikut të drogës, grabitjeve dhe rrjeteve mafioze që veprojnë në gjithë Evropën. Një fokus i veçantë i investigimit i drejtohet huliganëve të futbollit, sidomos tifozëve të Crvena Zvezdës dhe Partizanit në Beograd, të cilët në film përshkruhen si grupe me ndikim të madh në botën kriminale dhe me lidhje të forta me strukturat shtetërore.
Disa nga personazhet e intervistuar në dokumentar pretendojnë se huliganët nuk përdoren vetëm si elementë të dhunës në stadiume, por edhe si mjet nga politika dhe shërbimet shtetërore. Në këtë linjë, shfaqet edhe ideja se huliganët dalin për të shërbyer si presion në rrugë ose për të kontrolluar territorin, në varësi të nevojave politike. Një prej të intervistuarve formulon këtë logjikë me shprehjen: “Nëse shteti ka problem, huliganët dalin në terren. Nëse huliganët kanë problem, shteti i mbron”.
Në qendër të dokumentarit vendoset figura e Zeljko Raznatoviq, i njohur si Arkan, i cili në mënyrë të gjerë lidhet me qarqe kriminale dhe me fanellat e tifozëve të Crvena Zvezdës. Sipas filmit, Arkan ishte simbol i bashkimit mes mafies, nacionalizmit dhe shtetit serb gjatë viteve ’90. Dokumentari sjell edhe pretendimin se ish-zyrtarë të sigurisë e shohin Arkanin dhe kriminelë të tjerë si figura të përdorura nga shërbimet sekrete jugosllave për eliminime politike jashtë vendit.
Hetimi i dokumentarit përmend edhe një detaj që lidhet me dokumentet: sipas UDB-ës, Bozha Spasiq, për 15 vjet, lëshoi më shumë se 600 pasaporta për kriminelë. Kjo paraqitet si një bashkëpunim i paprecedentë mes shërbimeve shtetërore dhe rrjetit kriminal të nëntokës. Filmi vijon më tej me idenë se banda që më parë ka qenë e përfshirë në vrasje e aktivitete kriminale do të shërbente edhe në mbështetje të regjimit komunist dhe presidentit të sapozgjedhur, Slobodan Millosheviq.
Ndërsa rikthen periudhën historike, dokumentari e vendos narrativën në vitin 1990, kur vendi po lëkundej dhe blloku sovjetik sapo kishte rënë, ndërsa Millosheviq përballej me pakënaqësi popullore. Në këtë rrjedhë, dokumentari pretendon se mafiozët morën kontrollin dhe u ngarkuan me detyrën për të disiplinuar të rinjtë problematikë të stadiumeve, duke u bërë liderë të tyre. Zheljko Raznatoviq, i njohur si Arkani, përmendet si figurë që sundonte mbi tifozët e Red Star Belgrade.
Filmi sjell edhe pretendime për rekrutime gjatë viteve të komunizmit. Një ish-zyrtar sigurie, në dokumentar, pohon se kriminelët rekrutoheshin për operacione sekrete kundër kundërshtarëve politikë në Evropë, me shprehjen: “Ata ishin kriminelë të lindur. Ne nuk i krijuam, ne i përdorëm”. Për më tepër, dokumentari rikthen ngjarjet e viteve të luftërave në ish-Jugosllavi dhe tregon se shumë huliganë dhe kriminelë u shndërruan në komandantë paramilitarë gjatë konflikteve në Kroaci dhe Bosnje.
Një ish-komandant i “Tigrave të Arkanit” e përshkruan Arkani si figurë heroike, ndërsa dokumentari shfaq edhe akuza për krime lufte dhe lidhje të ngushta me regjimin e Slobodan Millosheviqit. Në përfundim, investigimi hap një pyetje që lidhet me periudhën pas viteve 2000: sa kanë ndryshuar realisht raportet mes politikës dhe krimit në Serbi. Disa bashkëbisedues në dokumentar thonë se korrupsioni dhe lidhjet mes mafies, biznesit dhe politikës vazhdojnë të jenë të rrënjosura në sistem. Njëri prej tyre shprehet: “Gjithçka blihet. Nga institucionet te lejet dhe mbrojtja politike”.
Dokumentari mbyllet me një skenë që lidhet me ceremoninë përkujtimore në varrin e Arkanit, ku mblidhen ish-paramilitarë, tifozë, biznesmenë dhe figura publike. Kjo pamje, sipas autorëve të dokumentarit, shihet si simbol i vazhdimësisë së ndikimit të botës kriminale në shoqërinë serbe.
Botuar fillimisht në Bota Sot
