Serbia, edhe pse ka deklaruar se po punon për integrim në Bashkimin Evropian, po vazhdon të sfidojë logjikën e këtij procesi. Integrimi nuk është vetëm çështje institucioneve dhe reformave, por edhe qëndrimeve politike që vendosin vijat e asaj që BE-ja pret nga vendet kandidate. Në rastin e Serbisë, kjo sfidë vihet re përmes veprimeve dhe deklaratave që krijojnë tensione, ndër to edhe në çështje që lidhen me Kosovën.
Në terrenin publik, niveli i mbështetjes për integrim nuk është i njëjtë me vendet e tjera të rajonit. Për shembull, kërkimet dhe sondazhet tregojnë se përqindja e votuesve serbë pro integrimit varion. Referuar hulumtimit të Qendrës për Politika Evropiane – CEP, ajo shkon në 36%, ndërsa sipas sondazheve të bëra për Delegacionin e BE-së në Serbi, rreth 45% e mbështet integrimin. Pra, Serbia e përmend rrugën drejt BE-së, por mbetet me një mbështetje popullore më të ulët krahasuar me disa nga vendet e përmendura si më përpara në këtë drejtim.
Megjithatë, ndryshe nga Shqipëria dhe Mali i Zi, Serbia po bën përpjekje të vazhdueshme për t’u integruar, por në të njëjtën kohë po e vë BE-në përballë sfidave të përsëritura. Kjo përfshin qëndrime dhe çështje që lidhen me Kosovën, por edhe qasje të tjera politike, përfshirë raportimet për qëndrime ndaj Rusisë. Në këtë kontekst, deklarata më e fundit e presidentit serb, Aleksandar Vuçiq, është paraqitur si një tjetër hap që mund të rrisë presionin mbi BE-në.
Në qendër të debatit është çështja e Lepencit. Vuçiqi ka ngritur idenë e shqyrtimit të ndryshimit të rrjedhës së lumit Ibër, një temë që në narrativën politike të brendshme është përshkruar edhe si “një nga çudirat e fundit” që i ka dalë prej gojës. Kjo lëvizje dhe sinjalizimi i një ndryshimi të tillë shihen si një veprim që, sipas logjikës së debateve, mund të ndikojë në marrëdhëniet dhe në mënyrën se si BE-ja e trajton Serbinë në kuadër të integrimit.
Edhe pse në letër procesi i integrimit kërkon përputhje me standardet dhe një kurs të qëndrueshëm, Serbia duket se po zgjedh të ecë me hapa që e komplikuar këtë rrugë. Përplasjet nuk shfaqen vetëm përmes dokumenteve apo deklarimeve zyrtare, por edhe përmes sinjaleve që lidhen me përdorimin e resurseve natyrore dhe me mënyrën si administrimi i tyre mund të ketë ndikime të ndjeshme. Kur një çështje e tillë përmendet si objekt shqyrtimi në mënyrë publike, ajo normalisht i vendos aktorët ndërkombëtarë, përfshirë BE-në, përballë dilemmave se sa mund të vazhdohet me të njëjtin ritëm.
Në këtë tablo, fakti që mbështetja për integrim shkon nga 36% në 45% shërben edhe si tregues se ky proces ka përballë jo vetëm sfida diplomatike, por edhe një realitet të brendshëm politik e shoqëror. Për më tepër, krahasimi me Shqipërinë dhe Malin e Zi e thekson se Serbia nuk është në të njëjtin nivel kur bëhet fjalë për prirjen e qytetarëve drejt BE-së. Ndërsa BE-ja e mban vëmendjen tek standardet dhe respektimi i marrëveshjeve, deklaratat që lidhen me çështje të ndjeshme rajonale marrin peshë më të madhe.
Në fund të fundit, ajo që po diskutohet nuk është vetëm ideja e një ndryshimi të rrjedhës së lumit Ibër, por edhe mesazhi që përcillet. Nëse Serbia vazhdon të hyjë në debate të tilla dhe të sfidojë BE-në në çështje ku përfshihet Kosova, atëherë presioni mbi institucionet evropiane për të reaguar rritet. Në këtë kuptim, BE-ja përballet me një situatë ku, pavarësisht se rruga e integrimit është deklaruar, hapat e marrë dhe temat e ngritura nga drejtuesit serbë e bëjnë procesin më të paqëndrueshëm.
Botuar fillimisht në Gazeta Express
