Romani “Misioni rus” i Ibrahim Kadriut po gjen gjithnjë e më shumë rrugë për të hyrë në gjuhë të reja, siç ka ndodhur edhe me botimin përkatës në gjermanisht. Pas përkthimeve (dhe botimeve) në frëngjisht, kroatisht e turqisht, vepra është përkthyer edhe në gjuhën gjermane nga Xhevdet Kallaba. Përkthimi shoqërohet me një shkrim të përkthyesit, i cili është botuar si pasthënie e romanit që numëron 479 faqe.
Në pasthënien e tij, Xhevdet Kallaba e vendos theksin te mënyra se si romani punon me historinë. Ai nënvizon se një prej vlerave më të spikatura të kësaj vepre është ndërthurja organike e besnikërisë ndaj fakteve historike me mjeshtërinë artistike të rrëfimit. Sipas përshkrimit që i bëhet romanit, datat, ngjarjet reale dhe figurat historike nuk shërbejnë vetëm si dekor i jashtëm. Përkundrazi, ato bëhen boshti mbi të cilin ngrihet e gjithë struktura narrative, duke i dhënë rrëfimit një bazë të qëndrueshme dhe një drejtim të qartë.
Një pjesë e rëndësishme e argumentit lidhet me kohën dhe mjedisin ku zhvillohet tregimi. Kadriu e çon lexuesin në Ballkanin e fillimshekullit XX, në një epokë kur përmbysjet politike, interesat perandorake dhe tragjeditë kombëtare ndërthureshin pa rregull të lehtë. Në këtë sfond, romani paraqitet si përpjekje për ta sjellë në dritë të vërtetën historike përballë harresës, thjeshtimeve dhe shtrembërimeve ideologjike. Rrëfimi, sipas përshkrimit, është ndërtuar me kujdes, duke e bërë lexuesin të ndihet brenda një kohe të turbullt, ku fatet nuk përcaktohen vetëm nga vendime të mëdha politike, por edhe nga lëkundjet e njerëzve.
Datat dhe faktet historike bëhen bosht i rrëfimit
Në këtë kontekst, një element tjetër që del në pah është mënyra se si autori i qaset personazheve. Ibrahim Kadriu, sipas shpjegimit të pasthënies, nuk përpiqet të idealizojë askënd. Historia paraqitet në gjithë kompleksitetin e saj: disa personazhe shqiptare lëkunden mes ndjenjës së atdhedashurisë dhe prirjes për t’u përshtatur, apo për të bashkëpunuar me pushtetin. Kjo qasje e bën romanin të mos kufizohet te një vijë e vetme heroike, por të hapë hapësirën për të kuptuar ambivalencat morale dhe tensionet që shoqërojnë periudhat kur pushtetet ndryshojnë dhe strategjitë mbijetojnë më gjatë se bindjet e çastit.
Kallaba e vlerëson se pikërisht shumësi këndvështrimesh dhe kjo ambivalencë i japin veprës besueshmëri dhe thellësi. Në qendër të romanit nuk qëndron vetëm drama e brendshme e Sherif Begut. Rrjeti i ndikimit politik, i cili shfaqet si një shtresë e padukshme që e udhëheq veprimin, merr peshë edhe përmes personazheve kyç me prejardhje ruse. Në këtë mënyrë, “Misioni rus” paraqitet si një histori ku rrjedha e ngjarjeve nuk lidhet thjesht me fatin e një individi, por me mënyrën sesi interesat politike shpërndahen nëpër institucione dhe identitete.
Një nga figurat kryesore që përmendet është Ruslan Nikolai. Ai shfaqet nën identitete të ndryshme, si Zef Kristi apo Faruk Myrta, duke u lexuar si simbol i maskimit strategjik të misioneve politike. Po ashtu, përmendet Kazimir Olenko, i cili për dekada ushtron detyrën e imamit me emrin Mulla Adnani. Kjo zgjedhje identiteti e vendos theksin te depërtimi i ndikimeve në strukturat fetare, ku veprimet politike mund të përcillen në forma që duken të ligjshme ose të qëndrueshme në sipërfaqe. Në këtë linjë, autori ndërton një rrëfim ku besimi, institucioni dhe politika bashkëjetojnë, shpesh në mënyra që lexuesi i kupton gradualisht.
Në vazhdim të shtrirjes së temave, pasthënia e përkthyesit e sheh romanin si një përpjekje për ta ruajtur të vërtetën historike nga harresa. Kthesa, ndryshimet dhe tragjeditë e kohës së përshkruar nuk trajtohen si episode të veçuara, por si pjesë e një sistemi më të gjerë, ku interesat perandorake dhe përmbysjet politike ndikojnë në fatet e njerëzve. Në këtë mënyrë, “Misioni rus” del si një vepër ku letërsia shërben për të dëshmuar historinë, duke e lidhur rrëfimin me datat, ngjarjet dhe figurat reale që i japin peshë të veçantë çdo kapitulli.
Botuar fillimisht në Koha.net
