Gjendja e lumenjve në Kosovë po shfaqet gjithnjë e më shqetësuese, ndërsa hulumtimet e fundit nxjerrin një realitet që lidhet si me ndotjen, ashtu edhe me ndërhyrjet e bëra përmes digave dhe barrierave. Sipas të dhënave të grumbulluara, në vend janë identifikuar 142 diga, të cilat fillimisht janë ndërtuar për qëllime ujitjeje, por sot nuk po e kryejnë më atë funksion.
Në vend të shërbimit të planifikuar, këto pengesa po ndikojnë në rrjedhën e lumit dhe po ndryshojnë mënyrën se si sistemi ujor funksionon natyrshëm. Studimet theksojnë se degradimi i lumenjve ka ardhur si pasojë e ndotjes dhe ndërhyrjeve të pakontrolluara, çka po reflektohet drejtpërdrejt te ekosistemet ujore. Në praktikë, kjo do të thotë se problemet nuk qëndrojnë vetëm në shtratin e lumit, por përhapen te mjedisi përreth dhe te burimet që përdoren për nevoja njerëzore.
Këto rezultate janë bërë pjesë e një hulumtimi të parë, i cili ka përfshirë edhe pellgun e Drinit të bardhë. Krenare Salihu, drejtoreshë e organizatës mjedisore “Ecopana”, ka shpjeguar se gjetjet janë më të rënda nga sa pritej. Ajo tha se: pas hulumtimit, kanë dalë që janë 142 diga, dhe se gjendja është edhe më shqetësuese sesa e kanë kuptuar vetë qytetarët deri më tani. Sipas saj, institucione dhe komunat e dinin pjesërisht situatën, por të dhënat e mbledhura në pellgun e Drinit të bardhë janë treguar më alarmante krahasuar me njohuritë e mëparshme.
Ndërhyrjet në lumenj po dëmtojnë rrjedhën dhe biodiversitetin
Ekspertët argumentojnë se ndërhyrjet njerëzore dhe ndotja e vazhdueshme po e dëmtojnë seriozisht rrjedhën natyrore të lumenjve. Halil Ibrahimi, profesor universitar, ka vënë në pah një shqetësim që lidhet me ndikimin e drejtpërdrejtë te njerëzit. Ai theksoi se ekziston ideja se në ujëra mund të ndodhë çdo gjë dhe se kjo nuk prek individët, por në realitet çdo intervenim në lumenj kthehet te vetë qytetarët, sepse uji i atij lumi përdoret për ujë të pijes, në një mënyrë ose në një tjetër.
Ndërsa Lavdim Osmanaj, hidrolog dhe profesor universitar, thekson se çdo ndërtim apo ndërhyrje duhet të paraprihet nga një analizë e plotë e projektit, ku të përfshihen të gjitha aspektet, përfshirë edhe dimensionin mjedisor. Sipas tij, dëmet më të mëdha janë pikërisht në aspektin mjedisor, për shkak të florës dhe faunës që gjenden në këto lumenj. Kur pjesë të sistemit ujor ndryshohen pa vlerësime të plota, rrezikohet balanca natyrore e ekosistemit dhe humbja e funksioneve të tij biologjike.
Raportimet dhe analizat për lumenjtë e Kosovës tregojnë se pa ndërhyrje të menjëhershme, rreziku është që lumenjtë të humbin funksionin e tyre jetik. Funksioni jetik nuk lidhet vetëm me transportin e ujit, por edhe me ruajtjen e biodiversitetit që mbajnë ekosistemet ujore. Në këtë kontekst, digat dhe pengesat që nuk e kryejnë më rolin e tyre ujitës, por vetëm bllokojnë rrjedhën, konsiderohen si një nga faktorët që e përkeqësojnë situatën, veçanërisht kur kombinohen me ndotjen dhe ndërhyrjet e pakontrolluara.
Ndërkohë, diskutimet për gjendjen aktuale të lumenjve dhe shifrat e identifikuara, siç është numri i 142 digave, e bëjnë edhe më urgjente nevojën për masa të cilat lidhen me mjedisin dhe menaxhimin e qëndrueshëm të ujërave. Përpjekjet për përmirësim, sipas logjikës që dalon nga gjetjet e hulumtimit, kërkojnë vlerësim të situatës në terren, rishikim të praktikave të ndërhyrjes dhe përfshirje të plotë të analizave mjedisore në çdo projekt. Vetëm kështu mund të synohet rivendosja e kushteve që lumenjtë të funksionojnë ashtu siç duhet, duke mbrojtur edhe jetën ujore.
Botuar fillimisht në Bota Sot
